Chương 9: Mẻ Tơ Đầu Tiên

Đúng chín giờ sáng, tiếng bánh xe lôi nghiến lộc cộc trên nền sân gạch tàu báo hiệu chú Năm Thợ Cả đã về. Trên thùng xe chất cao ngất ngưỡng những bao tải bện bằng cỏ bàng, bốc lên một mùi ngai ngái của sợi tơ tằm bị ẩm mốc lâu ngày.

Kim Lý bước ra, con Mận tất tả theo sau phụ chú Năm khênh những bao tải xuống giữa lòng xưởng. Khi miệng bao đầu tiên được rạch ra, những thớ tơ lộ ra khiến hai người đàn bà góa phụ – thợ phụ xưởng lụa – phải che miệng ái ngại. Đúng như lời chú Năm nói, đây là mớ tơ thô loại ba lỗi thời. Sợi tơ không đều, đoạn thì thô sần như xơ gai, đoạn lại mỏng dính, bề mặt tơ xù lông tơi tả như những mớ tơ nhện dính bụi sau xà gồ. Lớp sương muối và nước mưa của trận bão trước dính vào làm tơ bết lại thành từng cục, ngả sang màu vàng ố loang lổ.

"Cô Ba coi... tơ thế này, bỏ vào trục quay là nó đứt gãy, luồn vô thoi dệt chỉ có nước làm rối tung cả giàn go," Chú Năm bốc một nắm tơ lên, thở dài bất lực. "Lão Chu bến Bình Đông vừa bán vừa cười híp mắt, tưởng tụi mình hốt rác giùm lão."

Kim Lý cúi người, đón lấy một nấm tơ thô từ tay chú Năm. Cô tháo chiếc găng tay vải ra, dùng những đầu ngón tay thanh mảnh lướt nhẹ, miết vào từng sợi tơ. Đôi mắt đen láy của nàng Thạc sĩ Phục chế Chất liệu cổ lóe lên những tia sáng tính toán rạch ròi. Ký thức của năm 2026 lập tức phân rã cấu trúc hóa học của thứ "phế phẩm" này.

"Chú Năm, tơ này bị lỗi sợi là do thợ ươm tơ ở vùng Tân Châu khi kéo kén từ nồi nước sôi đã không đều tay, giữ nhiệt độ nước không chuẩn làm lớp chất keo tự nhiên của tơ – gọi là sericin – bị đông kết cục bộ. Nó sần sùi và xù lông không phải vì hỏng cấu trúc tơ, mà do lớp sericin bị bong tróc. Chỉ cần rũ sạch lớp keo lỗi này, lõi tơ mềm bên trong – tức là chất fibroin – vẫn là thượng phẩm," Kim Lý cất giọng điềm tĩnh, đầy tính học thuật nhưng giải thích bằng ngôn ngữ mộc mạc thời xưa.

Cô quay sang bảo hai dì thợ phụ: "Hai dì giúp tôi chuẩn bị hai cái vạc đồng lớn, nhóm lửa thật to. Đi lùng khắp các gian bếp quanh đây, gom cho tôi ba bao tải tro bếp, nhưng phải là tro của củi cây bình bát hoặc tro rơm nếp mọc vùng đất ngập mặn. Tuyệt đối không lấy tro củi tạp."

Chú Năm Thợ Cả giật mình, ngơ ngác: "Nấu tơ bằng nước tro bếp? Người ta xưa nay chỉ dùng xà bông bột của Tây để tẩy tơ cho nhanh, sao cô Ba lại dùng tro bếp?"

Kim Lý mỉm cười, một nụ cười tự tin của kẻ nắm giữ bí quyết công nghệ đi trước thời đại gần một thế kỷ: "Xà bông bột của Tây có chất kiềm quá mạnh, giặt tơ lỗi sẽ làm mục ruột sợi tơ vốn đã yếu. Nhưng nước chiết từ tro rơm nếp có tính kiềm nhẹ, lại chứa nhiều muối khoáng tự nhiên. Nó sẽ hòa tan lớp keo sericin bị ố mốc một cách từ từ mà không làm tổn hại đến lõi tơ. Đây gọi là kỹ thuật 'luyện tơ' cổ truyền của các nghệ nhân vùng kinh đô, giúp sợi tơ mềm mại như lụa nhện, dẻo dai như dây đàn."

Nói là làm, gian xưởng dệt hoang tàn suốt ba tháng qua lần đầu tiên đỏ lửa trở lại. Tiếng củi nổ lách tách, hơi nước bốc lên nghi ngút từ hai vạc đồng lớn mang theo mùi nồng nồng của tro bếp nếp.

Kim Lý tự tay vén cao tay áo bà ba lụa, hướng dẫn hai người thợ phụ bó tơ thành từng lọn nhỏ, luồn qua những thanh tre rồi ngâm ngập vào vạc nước tro đang sôi lăn tăn. Cô túc trực bên vạc nước, canh chừng thời gian chuẩn xác đến từng phút. Dưới cái nóng hầm hập của hơi nước và bếp củi, mồ hôi vã ra ướt đẫm tấm lưng thon thả, vết thương trên trán râm ran đau nhói nhưng ánh mắt cô chưa một giây rời khỏi vạc đồng.

Khoảng hai canh giờ sau, khi những bó tơ được vớt ra và xả sạch dưới dòng nước giếng trong vắt, một phép màu đã xảy ra trước mắt những người thợ già.

Lớp ố vàng, những cục sần sùi và xơ lông biến mất hoàn toàn. Thay vào đó, những sợi tơ tằm thô kệch ban sáng giờ đây rũ xuống thành từng dải óng ả, trắng muốt như bờm ngựa bạch, bắt lấy ánh nắng trưa hè tỏa ra một thứ hào quang lấp lánh như ngọc trai. Sợi tơ mềm rượi, dẻo dai đến mức chú Năm thử dùng sức kéo mạnh mà sợi tơ vẫn co giãn đàn hồi, không hề bị đứt gãy.

Chú Năm vỗ ngực cái bộp, ánh mắt rũ sạch vẻ mệt mỏi cam chịu của những ngày trước, thay vào đó là lòng kiêu hãnh của một nghệ nhân dệt lụa lẫy lừng: "Cô Ba cứ tin tôi! Tơ đã ngon thế này, chú Năm này dẫu có thức trắng ba đêm để chỉnh giàn go, cũng phải dệt ra những thước lụa mịn màng nhất để gã Trần Thế Kiệt kia phải sáng mắt ra!"