Chương 10: Khung Cửi Thức Giấc

Cạch... Cạch... Ồn... Cạch... Cạch... Ồn...

Thanh âm trầm đục, nhịp nhàng của chiếc khung cửi gỗ cây sao lớn nhất xưởng vang lên phá tan không gian tĩnh mịch của đêm sâu Chợ Lớn. Tiếng thoi đưa lướt qua các sợi dọc nghe vun vút, hòa cùng tiếng giàn go nhấc lên hạ xuống đều đặn như nhịp thở của một con quái thú cổ xưa đang thức tỉnh sau giấc ngủ dài.

Đã ba ngày ba đêm, xưởng lụa nhà họ Huỳnh không tắt đèn dầu.

Kim Lý ngồi bên cạnh bàn khung cửi, chăm chú quan sát từng chuyển động của chú Năm Thợ Cả. Quy trình dệt lụa Lãnh Mỹ A thời này đòi hỏi một kỹ thuật phối hợp tay chân vô cùng nghiêm ngặt, gọi là "mắt nhìn, tay đưa, chân đạp". Chân đạp vào hai thanh bàn đạp bên dưới để điều khiển giàn go tách các sợi dọc thành hai lớp thượng - hạ; tay giật dây sút để phóng con thoi mang sợi ngang lao vút qua khoảng trống giữa hai lớp sợi; rồi hai tay kéo mạnh lược dệt dập vào sợi ngang vừa đi qua để các sợi khít chặt vào nhau.

"Chú Năm, nhịp dập lược phải tăng thêm lực ở đoạn này," Kim Lý tinh mắt phát hiện ra một chi tiết nhỏ, cô khẽ nhắc nhở. "Sợi tơ của mình sau khi xả keo mềm hơn tơ thường, nếu lực dập lược không đủ mạnh, mật độ sợi ngang sẽ bị thưa. Lụa Lãnh Mỹ A tiêu chuẩn của Nam Kỳ xưa nay nổi tiếng là vì kết cấu khít khao, dày dặn như một tấm da thuộc, dẫu có dùng dao nhỏ rạch nhẹ cũng khó lòng làm xê dịch thớ vải."

Chú Năm gật đầu, gồng đôi bắp tay gân guốc, tăng lực giật lược dệt. Mỗi một tiếng Cạch vang lên dứt khoát là một hàng sợi ngang được nện chặt vào nhau khít rịt.

Trong lúc chú Năm đứng khung, Kim Lý quay sang phía những chiếc chậu sành lớn đặt ở góc xưởng – nơi cô đang chuẩn bị cho công đoạn quan trọng nhất, linh hồn của Lãnh Mỹ A: Quy trình nhuộm trái mặc nưa.

Ở thế kỷ hai mươi mốt, thế giới điên đảo vì những loại thuốc nhuộm hóa học độc hại, nhưng không một loại chất màu nhân tạo nào có thể tái tạo được sắc đen huyền bí, sâu thẳm của Lãnh Mỹ A nhuộm bằng trái mặc nưa thủ công. Kim Lý nhớ lại những tài liệu cổ mà cô từng nghiên cứu tại Bảo Tàng Lịch Sử: Mặc nưa là loại cây gỗ lớn mọc hoang dại ở vùng đất đồi núi biên giới tịnh Biên, Tân Châu. Trái của nó to bằng ngón chân cái, màu xanh sẫm, chứa một hàm lượng chất tanin khổng lồ cùng hợp chất hữu cơ đặc biệt tự động chuyển hóa thành màu đen tuyền khi tiếp xúc với oxy và ánh nắng mặt trời.

Con Mận lật đật bưng vào một rổ lớn chứa những trái mặc nưa tươi rói bóng bẩy mà Kim Lý đã nhờ người quen cũ của tía thu mua khẩn cấp từ gánh hàng rong miền Tây vừa lên bến sông.

"Mận, đổ mặc nưa vào cối đá, giã thật đều tay. Nhớ giã cho nát nhuyễn nhưng đừng để nát hạt, nhựa sẽ bị chát," Kim Lý dặn dò.

Tiếng chày đâm bôm bốp vào cối đá hòa cùng tiếng khung cửi tạo nên một bản nhạc lao động sống động. Khi mặc nưa được giã nhuyễn, hai dì thợ phụ trút tất cả vào một tấm vải mùng thô, dùng hết sức bình sinh vắt kiệt lấy nước cốt. Thứ chất lỏng đậm đặc chảy ra từ tấm vải có màu xanh ngọc bích sánh mịn, tỏa ra một mùi hương hăng hắc, nồng nồng của nhựa cây rừng hoang dã.

Kim Lý tiến đến bên chậu sành chứa nước cốt mặc nưa, cô khẽ khuấy đều rồi nhúng một góc mảnh lụa thô vừa dệt xong vào thử nghiệm. Chỉ trong vòng vài giây, khi mảnh lụa thấm đẫm thứ nước màu xanh ngọc được mang ra ánh đèn dầu phộng, dưới sự tác động của không khí, màu xanh lập tức chuyển dần sang màu xám tro, rồi biến thành một sắc đen bóng bẩy, sâu thẳm đến kỳ lạ.

Kim Lý đứng thẳng người, vuốt lại vạt áo bà ba, ánh mắt cô nhìn về phía cuộn lụa thô rồi quay sang nhìn dòng nước cốt mặc nưa đang sóng sánh trong chậu sành. Thời hạn một tháng của Trần Thế Kiệt đã trôi qua được một phần tư. Ba cuộn lụa Lãnh Mỹ A thượng hạng – thứ vũ khí giúp cô lật ngược thế cờ và bảo vệ sản nghiệp nhà họ Huỳnh – chuẩn bị bước vào giai đoạn thử thách cam go nhất: Quy trình nhuộm trăm lần, phơi trăm nắng, dập nghìn búa gỗ dưới cái nắng thiêu đốt của mùa hè Sài Gòn 1932.

"Chú Năm, hai dì, nghỉ ngơi một chút rồi chuẩn bị tinh thần," Kim Lý cất giọng đanh thép, đầy khí chất của một nữ chủ xưởng tương lai. "Mặt trời lên, tụi mình sẽ mang lụa đi nhuộm nước đầu tiên. Tôi sẽ cho cả cái đất Sài Gòn này biết, lụa Kênh Tẻ nhà họ Huỳnh chưa bao giờ chết!".