Chương 11: Trăm Nắng Mặc Nưa

Khi vầng thái dương vừa nhô lên khỏi những rặng dừa nước dọc theo bờ bến sông Kênh Tẻ, xua tan đi lớp sương mù đặc quánh đang bao phủ những con tàu bầu neo đậu ngoài xa, cả khuôn viên phía sau xưởng lụa nhà họ Huỳnh đã lập tức biến thành một đại công trường hầm hập sức nóng. Không gian nơi đây bắt đầu đặc quánh thứ mùi hăng nồng, chát ngắt của hàng vạn trái mặc nưa đang bị giã nát, quyện lẫn với mùi hơi ẩm từ những thớ tơ vừa được vớt ra khỏi vạc nước luyện tro bếp nếp.

Quy trình nhuộm lụa Lãnh Mỹ A hoàn toàn không dành cho những kẻ nóng vội hay những tâm hồn non ớt dễ bỏ cuộc. Kim Lý đứng ngay bên cạnh giàn phơi bằng tre, hai tay cầm hai chiếc đũa bếp bằng tre lớn dài quá sải tay, phối hợp nhịp nhàng cùng hai dì thợ phụ để lật giở từng tấm lụa thô vừa được vớt ra từ các bể nước cốt mặc nưa sánh đặc. Sức nóng của buổi sớm Nam Kỳ bắt đầu bốc lên từ nền đất sình lầy xen lẫn những đám cỏ gấu non.

"Mận! Mang thêm nước cốt mặc nưa từ cối đá ra đây! Phải châm thêm liên tục, không được để nước nhuộm bị loãng hay lắng cặn!" Kim Lý lớn tiếng gọi lớn, giọng cô đã có phần khàn đặc đi vì khói bếp củi nung suốt mấy đêm liền và cái nắng quái ác của Sài Gòn những ngày chớm hạ.

"Dạ, có liền cô Ba ơi! Tụi em đang vắt ráo mẻ mới đây!" Con Mận hai tay bưng một chiếc chậu sành lớn chứa thứ nước cốt màu xanh ngọc bích sánh mịn, mồ hôi nhễ nhại lăn dài trên hai gò má bánh đúc đỏ ửng vì sức nóng của bếp lò giã nhựa.

Lụa thô sau khi dệt xong nguyên bản mang một màu trắng ngà tinh khôi của tơ tằm nguyên chất. Nhưng ngay khi được nhúng ngập vào bể nước mặc nưa đầu tiên, những thớ sợi tơ tằm đã háo hức hút chặt lấy hàm lượng chất tanin béo ngậy, chuyển mình thành một màu xanh chuối non mỡ màng. Cái kỳ diệu của loại cây hoang dại vùng biên viễn này chỉ thực sự bắt đầu khi những dải lụa được căng phẳng trên các giàn tre, phơi mình dưới ánh nắng mặt trời gắt gao.

Một phản ứng hóa học tự nhiên tuyệt mỹ diễn ra trước mắt người làm nghề: dưới tác động trực tiếp của tia tử ngoại và lượng oxy dồi dào của gió sông, màu xanh ngọc dịu dàng ấy bắt đầu se mặt lại, chuyển dần sang màu xám tro, rồi thẫm lại thành màu nâu của đất sình trước khi hóa thành một sắc đen bóng nhẹ. Sắc đen ấy không phải là sự nhuộm màu hời hợt trên bề mặt, mà là một sự chuyển hóa từ tận sâu trong lõi của từng sợi tơ.

"Cô Ba, nắng miền Nam cái tầm này độc địa lắm, cô vào bóng râm của hàng sầu đông mà đứng đi, để việc lật vải này cho tụi tôi làm là được rồi," Chú Năm Thợ Cả vừa căng những dải lụa dài lên giàn tre vừa ái ngại nhìn làn da vốn trắng trẻo của nhị tiểu thư nay đã bị cháy nắng đỏ rát, loang lổ những vệt mồ hôi.

"Không được đâu chú Năm," Kim Lý vừa quẹt những giọt mồ hôi đang rịn ra liên tục trên sống mũi vừa lắc đầu, ánh mắt ánh lên sự kiên định gai góc của một chuyên viên thu mua lão luyện.

"Nhuộm mặc nưa quan trọng nhất là phải biết canh nắng và gió. Nắng yếu quá thì phản ứng oxy hóa không tới, màu không thấm sâu vào ruột sợi tơ, sau này tấm lụa gặp mưa sẽ bị phai màu ngay. Còn nếu nắng gắt quá mà mình không lật trở vải đều tay, sức nóng sẽ làm thớ vải bị khô giòn, co rút không đều tạo thành những vệt loang lổ da báo. Con phải tự mình đứng đây canh từng chút một, hễ thấy mặt vải vừa khô se là phải lật mặt ngay."

Gã đứng đó, chứng kiến từ đầu đến cuối cảnh đứa con gái mảnh khảnh, yếu ớt tưởng chừng như chỉ cần một trận gió mạnh là có thể thổi bay, lại đang phơi lưng trần dưới cái nắng trưa chang chang của Sài Gòn. Cô tự tay khiêng những cây tre nặng trĩu, tự tay vắt những cuộn lụa sũng nước mặc nưa nặng hàng chục ký mà không hề thốt ra một tiếng than van hay kêu ca nửa lời. Sự kiên cường, lỳ lợm hiển hiện trong từng ánh mắt, từng bước đi chuẩn xác của cô khiến một gã lính gác bến bãi quen thói coi thường phụ nữ như gã cũng phải thầm kinh ngạc.

Gã quay sang bước lùi lại phía sau, vẫy tay bảo một tên đàn em đang chờ sẵn bên chiếc xe kéo:

"Mày chạy ngay về bến Kênh Tẻ, báo lại với thầy ký Minh và Cậu Hai... Nói rằng con Ba nhà họ Huỳnh không phải là hạng tiểu thư lá ngọc cành vàng chỉ biết dùng cái miệng sắc sảo để đi lừa gạt, trốn nợ. Cô ta đang liều mạng thực sự với cái xưởng lụa đó. Mớ tơ lỗi tưởng bỏ đi của lão Chu bến Bình Đông, qua bàn tay xử lý nước tro của cô ta, giờ đã dệt thành những dải lụa đen nhánh, đang ngậm nắng mặc nưa lên màu đẹp kinh người rồi. Bảo Cậu Hai cứ chuẩn bị tinh thần mà đón nhận bất ngờ."

Càng về chiều, cái nắng gắt gao bắt đầu dịu lại, nhường chỗ cho những cơn gió mang theo vị mằn mặn của biển từ phía cửa sông thổi vào. Kim Lý đứng nhìn những dải lụa đen dài dằng dặc đang tung bay trước gió, lòng cô dâng lên một thứ cảm xúc tự hào khó tả. Đây chính là vẻ đẹp của sự lao động thuần túy, vẻ đẹp của một làng nghề truyền thống lừng lẫy xứ Đông Dương mà cô mới chỉ được đọc qua các trang sách phục chế.

Dù cơ thể mười chín tuổi này đang rã rời, các thớ cơ đau nhức như muốn đình công, nhưng linh hồn của Nguyễn Tuệ Lâm thì lại đang rực cháy. Cô biết mình đã đi đúng hướng. Chỉ còn mười lăm ngày nữa, và công đoạn tiếp theo – công đoạn định hình linh hồn cho Lãnh Mỹ A – đang chờ đón cô trong đêm tối.