Hàn Môn Chi Sĩ [ Khoa Cử ] Chương 14: Thông Qua

“Vị huynh đài kia chẳng phải là Thi Duẫn sao? Hắn cũng tới đây ư?”

“Sao năm nay lại có nhiều người dự thi đến thế?”

“Ngay cả Thi Duẫn, Mã Trọng Mậu cũng đến. Hai người ấy vốn nổi danh là thần đồng, nếu họ cũng tranh tài thì e rằng chúng ta chẳng còn chỗ đứng.”

May mà Liễu Hạ trí nhớ không tệ, dù xung quanh ồn ào huyên náo, hắn vẫn kiên nhẫn ôn thuộc xong một bài văn đã đọc vài ngày trước.

Cũng nhờ đám học trò trong thành Trấn Giang nhiều chuyện, Liễu Hạ nghe được không ít tin tức: như Thi Duẫn mười tuổi đã làm được thơ, hay người vừa đi qua là con trai của một vị danh nho trong phủ, lại có kẻ đã sớm giành được trước một suất vào học, v.v...

Mấy chuyện ấy dĩ nhiên chẳng liên quan đến hắn, Liễu Hạ chỉ lặng lẽ đứng trong đám đông chờ đợi.

Phủ thành học đồng cùng ở nông thôn học đồng có thể nói khác biệt rõ ràng, học trò từ các xã học như Liễu Hạ đều mặc áo vải thô, giữa hàng lông mày thoáng chút rụt rè, thiếu tự tin, mà phủ thành học đồng ăn mặc y phục chỉnh tề, sang trọng, nói năng đầy khí thế, bộc lộ dáng vẻ kẻ đã “đọc hết kinh thư”.

“Số 76, La Chi Luân.”

Liễu Hạ mang số bảy mươi bảy, đợi thí sinh trước bước vào, hắn hít sâu một hơi, cố làm tâm trạng lắng xuống.

Nội tâm hắn cũng không khẩn trương, hắn đã nửa năm chuẩn bị cho lần này triệu tập dự thi này. Người đã tận lực, còn lại thành hay bại, đành phó mặc cho số trời.

“Số 77, Liễu Hạ.”

Tên Liễu Hạ vừa được xướng lên, ánh mắt mọi học trò liền đổ dồn về phía hắn. Thấy y phục hắn đơn sơ, lại chẳng phải kẻ có danh tiếng trong phủ, họ lập tức mất hứng, thậm chí có kẻ còn chỉ trỏ bàn tán khe khẽ.

“Chu huynh có biết, năm ngoái Đinh thị tộc học ở phủ thành cùng các huyện đã thu mười một đệ tử, trong đó có bao nhiêu người từ xã học được vào không?”

“Phủ thành lục ngạch tự nhiên là nhiều nhất, Đan Dương, Kim Đàn hai huyện học phong cũng chẳng kém gì phủ thành, còn xã học thì vị trí hẻo lánh, thầy dạy phần nhiều chỉ là những đồng sinh chưa đỗ tú tài, được nhập học Đinh thị tộc học sợ là ít ỏi.”

“Chu huynh đoán vậy có chút lạc quan rồi, năm ngoái Đinh thị tộc học chưa thu được một vị, lại không biết bọn họ vì sao còn muốn tới thi nữa?”

“Đinh thị tộc học chiêu sinh luôn luôn không hỏi xuất xứ, ngươi cũng biết, phủ tôn đại nhân hạ lệnh, năm nay Đinh thị tộc học cần phải nhiều chiêu đệ tử, để thể hiện khí thế học phong của bản phủ.”

“Là để liên quan đến kỳ Hội thí sao?”

“Đúng vậy.”

Hai học trò ấy đang bàn chính là khoa Hội thí Nhâm Tuất, niên hiệu Gia Tĩnh năm thứ 41. Khoa thi hội thu ấy có gần 300 tiến sĩ trúng tuyển, vậy mà cả phủ Trấn Giang lại chẳng có nổi một người!

Trong khi ở khoa Kỷ Vị năm Gia Tĩnh 38, phủ Trấn Giang từng đạt thành tích chưa từng có, một khoa trúng liền bốn tiến sĩ.

Số lượng tiến sĩ chính là bộ mặt văn giáo của một phủ, một khoa không ai trúng, quả thực mất hết thể diện. Ở khoa Hương thí năm thứ 40, trong tổng số 135 người trúng tuyển, số người phủ Trấn Giang lại càng không sao so được với Tô Châu, Vô Tích. Lúc đó một trong các giám khảo là người Vô Tích, tên Ngô Tình. Kết quả khoa ấy có đến 13 người Vô Tích trúng tuyển, khiến chủ khảo Ngô Tình cùng Hồ Kiệt bị nghi ngờ gian lận, cuối cùng đều bị giáng chức, điều đi nơi khác.

Dù khoa Hương thí năm ấy có thể dùng cái cớ “Ngô Tình gian lận” để che đậy sự thất bại nhưng số lượng cử nhân thực sự của phủ Trấn Giang vẫn hết sức khó coi.

Bắt đầu từ khoa sau, các sử quan của Hàn lâm viện Nam Kinh không còn giữ chức giám khảo ở Hương thí Ứng Thiên nữa, từ đó phần nào giảm bớt cơ hội gian lận. Nhưng nếu từ khoa tới mà phủ Trấn Giang lại tiếp tục ít người trúng, thì từ trên phủ xuống các huyện đều chẳng còn chỗ giấu mặt nữa.

Chính vì thế mà mới có chuyện Đinh thị, Mao thị cùng nhiều tộc học khác phải mở rộng tuyển sinh, thu nhận thêm học đồng.

...

Lúc này, Liễu Hạ giao lại thẻ báo danh, rồi được dẫn vào một gian phòng trống.

Cấu trúc căn phòng khá giống với Xã học Thông Tế, chỉ là diện tích nhỏ hơn một chút. Trên vách treo một bức họa Khổng Tử, phía dưới đường là một vị trung niên mặc áo nho sinh đang ngồi. Khi thấy Liễu Hạ bước vào, ông ta liếc mắt nhìn hắn một lượt.

“Gặp qua tiên sinh.”

Người kia khẽ gật đầu.

Lúc này, tờ giấy báo danh ghi rõ lý lịch, quê quán và quá trình học tập mà Liễu Hạ điền khi đăng ký đã được chuyển đến tay ông ta. Sau khi xem qua, ông hỏi:

“Theo như những gì ngươi viết, ngươi đã đọc hết Thập tam kinh. Vậy thì bắt đầu khảo về kinh học trước.”

Thập tam kinh vốn đã bao gồm cả Tứ thư Ngũ kinh, trong số các học sinh ứng thí vào Đinh thị tộc học, những người từng đọc qua Tứ thư Ngũ kinh cũng không ít. Tuy nhiên, đọc thì là một chuyện, mức độ nắm vững thì mỗi người lại khác nhau, vì vậy cần phải khảo nghiệm thêm.

“Dùng phép chín trận mà sửa nước nhà, kẻ yếu mà phạm kẻ ít thì là họa — câu tiếp theo là gì?” [1]

“Kẻ hại hiền, hại dân thì phạt; kẻ hung bạo trong, hiếp đáp ngoài thì tru di.”

“Không cày không cấy, sao lại lấy thóc ở ba trăm ruộng nhà người?” [2]

“Không săn không bắn, sao trong sân nhà lại treo lửng? Người quân tử ấy, sao lại ăn không ngồi rồi?”

...

Người đối diện mỗi lần hỏi một câu, Liễu Hạ gần như không cần suy nghĩ nhiều đã có thể lập tức đối đáp.

Tuy rằng hình thức một hỏi một đáp như vậy chỉ khảo nghiệm năng lực ghi nhớ của Liễu Hạ nhưng Thập tam kinh có tổng cộng hơn sáu trăm nghìn chữ, ngay cả nho sĩ trung niên kia cũng phải tra sách để tìm đoạn mà hỏi. Ấy vậy mà Liễu Hạ vẫn có thể ứng đáp trôi chảy không chút ngập ngừng.

Sau đó, vị nho sĩ trung niên lại tiếp tục khảo sát Liễu Hạ về phần mặc nghĩa.

So với phần vừa rồi (trích dẫn và giải nghĩa từ Thập tam kinh), thì khảo mặc nghĩa có phần dễ hơn một chút. Dù sao thì trong Thập tam kinh cũng bao gồm cả những thiên như 《 chu lễ 》, 《 nhĩ nhã 》vốn không thuộc phạm vi Tứ thư Ngũ kinh, nên việc học sinh nắm không vững cũng là điều dễ hiểu.

Nhưng dù vậy, số học đồng có thể vượt qua được vòng khảo xét của vị nho sĩ trung niên vẫn không nhiều, có lẽ cũng vì cách ông khảo hơi "thiên lệch" một chút.

“Ta khảo ngươi thêm một đề nữa.”

Vị nho sĩ trung niên lấy ra một tờ giấy, trên đó đã có sẵn một dòng chữ:

“Nghĩa là: Soạn một bài chiếu theo thể ‘Hán triệu cử hiền lương phương chính, trực ngôn cực gián chi sĩ chiếu’.” [3]

Trong hệ thống khoa cử, đây thuộc phạm vi của trường thi thứ hai, nằm trong phần chiếu – cáo – biểu – đạo.

Đối với học sinh ở độ tuổi như Liễu Hạ, thì đây đã là dạng vượt chương trình nhưng cũng cho thấy sự nghiêm ngặt trong tiêu chuẩn tuyển sinh của Đinh thị tộc học. Bởi lẽ, ở Xã học Thông Tế, học sinh mới đang học đến 《 Ấu Học Quỳnh Lâm 》, 《 Tam Tự Kinh 》, trong khi học sinh của Đinh thị tộc học thì đã phải đọc thông Thập tam kinh.

May thay, đúng hôm trước đó, Liễu Hạ vừa đọc qua các thể loại văn như chiếu, cáo, biểu, phán ngữ... Những sách do Tôn phu tử đề ra để ôn tập có phạm vi rất rộng, dù mỗi ngày Liễu Hạ đều dành thời gian đọc nhưng cũng chỉ có thể chọn lọc trọng điểm. Dẫu vậy, trí nhớ của Liễu Hạ lúc này cực kỳ tốt, chỉ cần đọc một bài hai lần, nội dung đã nắm chắc trong đầu.

Hắn cầm bút, tại chỗ viết ra một bài chiếu tiến cử hiền tài.

Vị nho sĩ trung niên thu lại bài văn của Liễu Hạ, chưa đọc kỹ nội dung nhưng lại khá hài lòng với nét chữ của hắn. Tuy lực bút của Liễu Hạ vẫn còn chưa “tới lửa”, nhưng từng nét từng nhát đều thể hiện sự chuyên tâm và cẩn trọng.

Đinh thị tộc học thành lập chưa đầy trăm năm nhưng phong khí trọng học của họ đã có từ thời Hồng Vũ. Trong tộc từng có thần đồng thiếu niên, cũng có người nhờ ngày đêm miệt mài đèn sách mà sau này thành danh. Song bất kể là thiên tư cao hay thấp, thì “cần” và “thành” luôn là phẩm chất tất yếu của người học.

Lại nhìn vào bài chiếu mà Liễu Hạ vừa viết: dù chưa có gì gọi là văn chương bay bướm, nhưng chữ nghĩa đoan chính, câu cú cẩn trọng, hình thức không hề có chút sai sót.

Vị nho sĩ trung niên vuốt râu, nói:

“Bài văn của ngươi, ta cũng đã xem rồi, vẫn còn cần rèn luyện thêm. Nhưng với một người chưa từng học qua thời văn mà đã có thể viết được như thế, cũng là khá tốt rồi.”

Dẫu vậy, vị nho sĩ trung niên rốt cuộc vẫn không nói rõ cho Liễu Hạ biết liệu hắn có đỗ kỳ tuyển sinh vào Đinh thị tộc học hay không. Ông chỉ bảo rằng ngày mai sẽ có bảng niêm yết, lúc đó Liễu Hạ sẽ tự biết kết quả.

Liễu Hạ bước ra khỏi phòng với vẻ mặt bình thản. Vì số báo danh của hắn khá sau, nên đến khi hắn thi xong, bên ngoài vẫn còn nhiều thí sinh khác. Có người đến hỏi hắn đã gặp đề gì, nhưng Liễu Hạ chỉ khẽ lắc đầu, không trả lời.

Thế nhưng, trong mắt người ngoài, vẻ bình thản của hắn lại giống như u uất, còn dáng đi nhẹ tênh sau khi ra khỏi phòng thi thì bị hiểu là chân tay rã rời, rõ ràng là đã bị đả kích nặng nề.

...

Lúc trời còn chưa tối hẳn, Liễu Hạ định ngồi xe về nhà. Dù ở lại phủ thành một đêm thì tiện hơn nhưng chi phí đi lại hai lượt vẫn rẻ hơn chi phí trọ khách điếm, cân nhắc thiệt hơn, hắn quyết định tiết kiệm thì hơn.

Vừa bước ra khỏi cổng Đinh thị tộc học, đang vội vã đi về hướng bến tàu thì Liễu Hạ lại bất ngờ đụng phải một người quen.

Người ấy chính là Sở Hiền.

Sở Hiền cũng hơi sững người khi trông thấy Liễu Hạ, ở ngày hủy hôn hắn chỉ gặp Liễu Hạ một lần. Nào ngờ chưa đầy một năm trôi qua, Liễu Hạ đã cao lớn vượt bậc đến vậy.

Liễu Hạ không hề hay biết, hiện nay Sở gia đã dọn về sống tại con phố này. Dù sao thì Sở Hiền cũng đã là cử nhân, tuy khó đỗ tiến sĩ, nhưng để nhận chức giáo dụ hay học chính [4] thì cũng không khó. Với thân phận như thế, ở lại trong thôn đã là quá hẻo lánh rồi.

Trong mắt Sở Hiền, việc Liễu Hạ đột nhiên xuất hiện ở đây chỉ có thể là vì đã tìm hiểu ra địa chỉ nhà mình, rồi cố ý đến gây áp lực.

Con gái của Sở Hiền trước kia đã từng đính hôn với Liễu Hạ nhưng hiện nay ông đã gả con cho một vọng tộc bản địa. Nếu như Liễu Hạ đem chuyện hôn ước năm xưa công khai ra ngoài thì thanh danh của ông cũng sẽ bị tổn hại.

“Hiền điệt vào thành tìm việc làm đấy à?” – Sở Hiền cười hỏi – “Từ sau khi Tín Chi huynh qua đời, ta với điệt cũng đã lâu không gặp rồi.”

(Tín Chi là biểu tự của Liễu Tín, thân phụ của Liễu Hạ.)

“Bá phụ.”

Tuy không muốn dây dưa với Sở Hiền nhưng Liễu Hạ vẫn cúi mình chào hỏi một cách cung kính:

“Hôm nay Đinh thị tộc học tổ chức khảo thí, tiểu điệt cũng đến thử một phen.”

“Ồ, thế sao?” – Sở Hiền ngẩn ra mấy giây mới phản ứng lại, lát sau lại hỏi:

“Hiền điệt nếu trong nhà có khó khăn gì, cứ nói rõ với bá phụ. Ta và lệnh tôn đã giao tình mấy chục năm, nào cần phải giấu giếm?”

Thực ra, Sở Hiền hoàn toàn không tin rằng Liễu Hạ đến đây là để dự khảo tuyển vào Đinh thị tộc học.

Khi Liễu Tín còn sống, Sở Hiền và ông ta từng khá thân thiết nên tất nhiên hiểu rõ năng lực học vấn của bạn mình. Hôm đến Liễu gia để hủy hôn, Sở Hiền còn từng thử dò xét trình độ của Liễu Hạ, mà kết quả, đúng là vô học không cần bàn cãi.

Huống hồ, Đinh thị tộc học không nằm trên con phố này, muốn đến đó mà lại rẽ vào hẻm Sở gia thì chẳng khác nào đi vòng vèo xa ngược, hoàn toàn không hợp lý.

Liễu Hạ đương nhiên đáp rằng trong nhà không có gì khó khăn. Dù có thật sự khó khăn đi nữa, hắn cũng tuyệt đối không đời nào đi tìm Sở Hiền cầu cạnh. Nhưng Sở Hiền lại tỏ ra càng nhiệt tình hơn, thậm chí còn cho gia nhân trong nhà dắt Liễu Hạ đến tiệm trong thành, tìm giúp một chân tiểu nhị.

Khi Sở Hiền nói chuyện, Liễu Hạ cũng âm thầm quan sát đối phương, thấy trên mặt ông ta tuy có nụ cười nhưng nụ cười ấy tuyệt không lan đến đáy mắt.

Liễu Hạ phải khó khăn lắm mới thoát thân được.

Tuy không rõ trong lòng Sở Hiền thật ra đang nghĩ gì nhưng hắn cũng có thể đoán được tám, chín phần là không ngoài những điều mình nghĩ.

Sở Hiền tự mình từng làm chuyện khuất tất nên mới nhìn ai cũng thấy là đang có ý đồ mờ ám.

Về đến nhà, Liễu Hạ cũng không kể chuyện này với Kỷ nương tử, sợ rằng kể ra chỉ khiến mẫu thân lại thêm đau lòng.

Hôm sau, Liễu Hạ đến Đinh thị tộc học xem bảng.

Năm ngoái, Đinh thị tộc học chỉ tuyển đúng 11 người, thế nhưng năm nay, con số bỗng tăng vọt lên 20 người.

Kẻ thi đậu thì mặt mày hớn hở vui mừng, còn người thi rớt thì nét mặt buồn bã, ủ rũ.

Liễu Hạ bắt đầu từ trên nhìn xuống, đến dòng thứ mười bảy, chợt thấy hiện rõ thông tin:

Số báo danh: 77 – Huyện Đan Đồ, thôn Hạ Hà – Liễu Hạ.

Hắn không kìm được, khẽ siết chặt bàn tay.

Cuối cùng... có thể bắt đầu bước đầu tiên của hắn trên con đường khoa cử!

Chú thích:

[1] Trích từ Chu lễ, nói về phép tắc dùng chiến tranh để chấn chỉnh thiên hạ: ‘Kẻ hại người hiền, hại dân thì phạt; kẻ hung bạo trong, hiếp đáp ngoài thì tru di.’ là cách định tội và xử lý quốc gia có hành vi sai trái.

[2] Trích từ Kinh Thi (thiên Vệ phong): chỉ trích những kẻ không lao động mà chiếm đoạt thành quả của người khác.

[3] “Soạn chiếu theo thể ‘Triệu Hán cử hiền lương phương chính, trực ngôn cực gián chi sĩ chiếu’”: Đây là dạng đề thi văn chiếu trong khoa cử, yêu cầu người thi phải viết một bài chiếu giống như hoàng đế nhà Hán triệu mời các bậc hiền sĩ trung thực, ngay thẳng, dám can gián. Đây là đề mục thuộc loại cao, vượt ngoài trình độ phổ thông.

≧◔◡◔≦

------------------------------

Lời nhắn từ Toidoc:

Có những người như những cuốn tiểu thuyết kinh điển, càng đọc càng thấy hay, càng ở gần càng thấy trân trọng. Đừng vội vã, trang hay nhất thường nằm ở phía sau.

Toidoca.com lưu truyện bạn đang đọc tại