Hàn Môn Chi Sĩ [ Khoa Cử ] Chương 15: Nhập Học

Ngày Liễu Hạ lên đường, tiết trời đầu xuân vẫn còn se lạnh. Sau nhiều ngày âm u, hôm nay cuối cùng cũng có nắng. Trước cổng nhà, cây liễu đã đâm chồi non theo gió sông mà lay động, cảnh tiêu điều mùa đông nay đã tan biến.

“Vào tộc học phải nghe lời tiên sinh, nhớ ăn cơm đúng bữa.”

“Chăm chỉ đọc sách, chuyện trong nhà con không cần lo lắng.”

“Nếu tiền bạc không đủ, nhờ Kỷ thúc nhắn về, mẹ sẽ tìm người mang đến cho con.”

Từ nhỏ đến lớn, đây là lần đầu tiên Liễu Hạ rời nhà lâu như vậy. Trong lòng Kỷ nương tử tuy lưu luyến không nỡ, nhưng chẳng để lộ ra ngoài. Bà đã thu xếp hành lý cho con trai: chăn đệm, quần áo, giày vớ, lại còn nhét thêm ít quả khô, mứt kẹo, đầy chật một bọc vải. Liễu Hạ thì cẩn thận sắp xếp mấy quyển sách vẫn thường đọc, những tờ giấy còn viết dở cũng kẹp vào giữa sách.

Kỷ nương tử đã may sẵn một gói bạc nhỏ vào lớp lót trong áo con trai, ngoài ra còn dúi thêm ít bạc vụn và tiền đồng vào tay hắn:

“Ra ngoài khác với ở nhà, con không cần quá tiết kiệm.”

“Mẹ, thường ngày con chỉ đọc sách, chẳng tốn mấy tiền đâu, mẹ giữ lại mà dùng.”

“Trong nhà vẫn còn, mẹ đủ dùng rồi.” Bà đưa tay khẽ vuốt mái tóc con trai, ánh mắt đầy dịu dàng: “Con của mẹ, thực sự đã hiểu chuyện rồi.”

Giờ Liễu Hạ phải lên thành học tập, trong nhà chỉ còn lại một mình Kỷ nương tử. Hắn chỉ có thể nhờ mấy vị tộc lão cùng vài người thân trong họ để ý chăm nom. May mà sức khỏe của Kỷ nương tử dạo này đã khá hơn, không còn yếu nhược như năm ngoái nữa.

“Mẹ, con đi đây.”

Liễu Hạ khoác bọc hành lý lên vai, vừa bước ra khỏi sân vừa ngoái đầu lại. Chỉ thấy Kỷ nương tử đang vịn cửa trông theo, thân ảnh vốn gầy yếu lại càng trở nên đơn bạc.

Hắn bỗng đặt bọc xuống, chạy nhanh trở vào, ôm chặt lấy mẹ:

“Mẹ, con xuất môn rồi! Con nhất định sẽ chăm chỉ học hành, thi đỗ trạng nguyên đem vinh hiển về cho mẹ!”

Kỷ nương tử thoáng sững sờ, sau mới nghe rõ lời con thì chân mày dãn ra, khẽ cười:

“Con chỉ cần tận lực là được.”

Bà vốn không mong Liễu Hạ nhất định phải công thành danh toại. Bởi bà đã tận mắt thấy Lưu Tín vì khoa cử mà chịu bao khổ cực, cũng từng chứng kiến cảnh nhân tình thế thái thay đổi chỉ trong chốc lát khi kẻ khác đắc thế. Giờ Liễu Hạ có chí đọc sách, bà dĩ nhiên mừng lòng nhưng lại nhớ đến cơn bệnh nặng năm ngoái của con.

Không có gì quan trọng hơn việc Liễu Hạ khỏe mạnh mà sống tốt.

Khi Liễu Hạ đến đầu thôn, cha con nhà họ Kỷ đã đứng chờ sẵn. Con đường vào thành vẫn như lần trước, có chút xóc nảy, ngồi trên xe ngựa, hắn nhìn dãy nhà trong thôn càng lúc càng nhỏ dần, cuối cùng biến mất khỏi tầm mắt.

Hai bên đường núi non không quá hiểm trở, ngồi trong chiếc xe ngựa nhỏ ngẩng đầu nhìn lên, ngọn núi như in vào tầng mây, nếu cao hơn nữa, cảnh sông Trường Giang phía bắc cũng sẽ thu hết vào tầm mắt.

Vào thành rồi, cảnh sắc xung quanh lập tức trở nên sinh động hẳn.

Trấn Giang phủ vốn là một trong những trọng yếu giao thông của toàn Nam Trực Lệ, lại vô cùng phồn thịnh. Trong thành, quán trọ, tửu lâu, hàng vải… đâu đâu cũng có. Tiếng người huyên náo, tiếng xe ngựa, tiếng tơ đàn hòa lẫn vào nhau, khiến người ta say mê chẳng nỡ rời đi.

“Tiểu Hạ, đến nơi rồi.” Kỷ phụ ghì cương ngựa, nhắc nhở.

“Cảm ơn Kỷ thúc.”

“Hạ ca nhi, đưa con đến đây thôi. Nếu có chuyện gì thì tìm ta ở khách điếm Đồng Phát phía tây thành.”

Liễu Hạ vội vàng đáp lời.

“Cũng nhớ đến tìm ta chơi nữa chứ.” Kỷ Văn Tuyển còn chưa dứt lời, lỗ tai đã bị Kỷ phụ véo chặt:

“Cả ngày chỉ biết gây phiền, đến mặt mũi gặp Tôn phu tử ta cũng chẳng dám ngẩng lên, còn nghĩ đến chơi bời gì!”

Bị nhéo tai mà Kỷ Văn Tuyển không hề giận, còn rảnh rang làm mặt quỷ chọc cười Liễu Hạ.

Kỷ phụ rốt cuộc vẫn giữ thể diện cho con trai, không nói gì đến chuyện bắt hắn theo Liễu Hạ đọc sách, bằng không cả hai bên đều ngượng ngùng.

…

Đinh thị tộc học lại chẳng hề xa hoa như viện môn của các đại gia tộc khác. Ngược lại, trong viện chỉ có vài gian phòng, một gian dùng làm thư viện, một gian để ở. Nhưng vị trí của tộc học lại vô cùng đắc địa, vừa dựa sông Trường Giang, lại chẳng xa Kim Sơn tự và Tây Tân độ. Học trò nơi đây, mỗi ngày ngoài giờ đọc sách đều có thể ngẩng đầu nhìn sông lớn, hoặc tưởng niệm chiến phong năm xưa khi Ngô – Thục liên quân đại phá Tào Tháo.

Đi dọc theo con đường lát đá thanh, đi sâu vào vài bước nữa là đến ngõ Cận gia trên đại lộ Nam Môn. Đi thêm mấy bước về phía nam, một tòa bài phường tiến sĩ liền hiện ra trước mắt. Đây chính là bài phường được dựng khi Đinh Cơ đỗ tiến sĩ, dù đã bị thời gian bào mòn, vẻ hoa lệ năm xưa không còn nhưng dòng chữ "Thành Hóa thập tứ niên Mậu Tuất khoa, tam giáp bát danh" [1] khắc trên đó vẫn còn rất rõ ràng.

Liễu Hạ đeo tay nải sau lưng, nhìn qua là biết đến Đinh thị tộc học để nhập học. Đinh thị phong cách học tập nghiêm cẩn, tuy Liễu Hạ ăn mặc giản dị nhưng thủ vệ cũng không dám xem thường, sau khi kiểm tra đối chiếu xong liền để hắn vào.

Liễu Hạ nhận được một bộ trường sam, một quyển 《Học đường huấn quy》, một quyển 《Tuyển tập Thời văn》 cùng một số giấy bút, cảm giác không khác gì đời trước đi nhập học rồi được phát sách giáo khoa với đồng phục.

Đinh thị tộc học có sắp xếp ký túc xá cho học sinh nhà ở xa, nếu nhà ở ngay trong phủ thành học sinh có thể về nhà ở. Nhưng vì trong tộc học có giờ học sáng sớm và giờ học buổi tối, một ngày không đọc sách là sẽ lỡ mất bài nên ngay cả học sinh ở phủ thành cũng phần lớn chọn ở lại ký túc.

Ký túc xá mỗi phòng ở năm người. Khi Liễu Hạ đến, các học sinh khác trong phòng đã có mặt đầy đủ, ai nấy đều chào hỏi nhau.

Thi Duẫn người từng được các học sinh nhắc đến trong kỳ thi hôm trước cũng ở trong phòng này.

“Tại hạ Lưu Tế Khả, người Đan Đồ.”

“Thi Duẫn, người phủ thành.”

“Thang Vận Phượng, người Đan Dương, các đồng học hữu lễ.”

“Tại hạ Điền Chí Thành ở Câu Dung.”

Lưu Tế Khả và Thi Duẫn đều là người phủ thành, Đan Đồ dù sao cũng là huyện phụ cận trực thuộc Trấn Giang phủ, nếu học sinh phủ thành ra ngoài thi, phần hộ tịch thường ghi là: dân tịch huyện Đan Đồ thuộc Trấn Giang phủ — hộ tịch của Liễu Hạ chính là như vậy.

Trong số mấy người, Điền Chí Thành là lớn tuổi nhất. Hắn vốn là người Câu Dung, đúng ra phải thi ở Ứng Thiên phủ nhưng cha và anh trai đều đang làm quan tại Trấn Giang phủ nên hắn đành phải ở lại Trấn Giang để học hành.

Trong kỳ thi vào Đinh thị tộc học lần này, người đứng đầu bảng không phải Thi Duẫn, người được ca tụng là “thần đồng”, mà lại là Lưu Tế Khả. Còn Liễu Hạ thì là người có thứ hạng thấp nhất trong cả phòng.

Ngày mai mới chính thức khai giảng, còn ngày hôm nay, các học sinh đã làm quen với nhau, sau đó cùng đến nhà ăn dùng bữa, rồi mỗi người lại về phòng ngủ để đọc sách. Nhưng phòng ngủ tối tăm, dù đêm có đốt nến cũng không cải thiện được nhiều, hơn nữa trời tối không lâu thì trai phu sẽ thúc giục các học sinh tắt đèn nến để phòng cháy nổ.

Đêm xuống, Liễu Hạ không ngủ ngay được, trong phòng nghe thấy tiếng ngáy inh ỏi vang lên từng hồi, làm cậu khó mà chợp mắt, lật đi lật lại trên giường nhiều lần.

Sáng sớm phải dậy đi học sớm, Liễu Hạ không muốn chểnh mảng, cố gắng ép mình ngủ.

Giấc ngủ này vừa như mơ vừa như thực, vừa như đã ngủ, vừa như chưa ngủ, khi tỉnh dậy Liễu Hạ chỉ nghe thấy tiếng xì xào nhỏ nhẹ, trời đã sáng rồi.

Mấy người vội vã đến nhà ăn, trong nhà ăn tiếng người ồn ào, Lưu Tế Khả nói: ‘Nơi đây là nơi học đường tuyển nhận đệ tử trong gần ba năm, trong số đó có không ít đã là đồng sinh, còn có người đã qua ba vòng thi ở huyện phủ, nhận học vị sinh viên lam sam.’

Đương nhiên, những người đã là sinh viên sẽ không tiếp tục học ở Đinh thị tộc học, họ thường học ở phủ học hoặc huyện học.

Trong nhà ăn còn có vài học sinh tinh thần phấn chấn, dáng vẻ khác biệt so với những học sinh khác, theo lời Lưu Tế Khả thì đó đều là con cháu Đinh thị bản gia.

...

Ngày đầu tiên học sớm, toàn bộ học sinh dưới sự dẫn dắt của tiên sinh chỉnh trang y phục, trước tiên chỉnh lễ phục, sau đó giảng rõ điều đúng sai.

Người chịu trách nhiệm dạy Liễu Hạ và các học sinh là vị nho sĩ trung niên hôm trước làm giám khảo cho kỳ thi, tên là Đinh Hiển, là người qua hương thí đỗ cử nhân, nhưng sau nhiều lần không đỗ tiến sĩ nên đảm nhận vai trò thầy giáo trong tộc học.

“Tiến hành lễ bái sư.”

Liễu Hạ trong số học sinh trước tiên bái Khổng Tử, sau đó bái tiên sinh, dâng sáu lễ cùng thúc tú, rồi rửa tay bằng nước sạch, sau đó lấy sách ra đọc.

Lúc này trời mới vừa sáng, trong học đường vang tiếng đọc sách, dù có người không đọc thành tiếng, cũng đều chăm chú nhìn sách, hoặc đọc hoặc viết, xét về phong học, nơi này rõ ràng hơn hẳn Thông Tế xã học.

Liễu Hạ cũng cầm quyển Tứ Thư lên đọc.

Nội dung sách hắn đã đọc nhiều lần, kết hợp với chú giải để xem, càng đọc càng thấy mới mẻ, Liễu Hạ đọc đến giữa chừng thì nghe Đinh Hiển đứng trước giảng đường nhắc: “Hôm nay học 《Đại học》, trước hết ôn lại bài tập một hai lần.”

Chu Hi đối với việc đọc Tứ Thư có đề nghị, trước tiên đọc 《Đại học》, kế đến 《Luận ngữ》, rồi 《Mạnh Tử》, cuối cùng mới đọc 《Trung Dung》, 《Đại học》 là “cửa vào đức hạnh của người mới học”, trước tiên “nhập đức” rồi mới học những phần khác.

Các học sinh trong giảng đường tất nhiên đều mở sang 《Đại học》.

Đinh Hiển là người đỗ cử nhân trong kỳ thi hương năm Gia Tĩnh thứ 21, học vấn đương nhiên rộng lớn. Khi giảng 《Đại học》, nội dung ông giảng tuy giản dị nhưng hàm nghĩa rất sâu sắc, hơn nữa học vấn rộng rãi, khi dạy học có thể nói là dẫn kinh trích điển, lời lời đều quý giá.

Nói về giảng sách 《Đại học》, tất nhiên trước hết phải nhắc đến 《Đại học chương câu tập chú》 của Chu Hi. Chu Hi được người đời tôn xưng là Chu Tử, cũng đã bước vào cửa thánh nhân, nhưng lý luận của ông sâu xa, cần có những tiên sinh như Đinh Hiển giảng giải, khai mở từng bước để học trò có thể hiểu được.

Chỉ nghe Đinh Hiển nói vài câu, Liễu Hạ đã cảm thấy như tỉnh ngộ.

Đặc biệt là cách giải thích về nghĩa của thánh nhân, cách hiểu của Đinh Hiển quả thật vô cùng thấu triệt.

Đinh thị tại Trấn Giang phủ được coi là lấy khoa cử làm sự nghiệp phát triển gia tộc, do đó trong giải nghĩa của Đinh Hiển không chỉ có sự hiểu biết nhất quán mà còn chứa đựng kinh nghiệm học tập Tứ Thư của các đại nho đương thời. Trong học đường, nhiều học sinh đã đọc thông Tứ Thư, nhưng nghe giảng của Đinh Hiển vẫn cảm thấy mới mẻ.

Đinh Hiển không giống các phu tử khác, giảng xong không kết thúc ngay. Khi giảng bài, ông thường bất chợt dừng lại rồi gọi tên ai đó đứng lên trả lời, nếu trả lời được thì tốt, nếu không trả lời được, Đinh Hiển sẽ bắt người đó chép lại đoạn văn đó năm lần và nộp thêm bản hiểu của mình.

Cho nên lòng ham học của các học sinh trong học đường rất mãnh liệt, cũng có phần do sợ bị tiên sinh gọi.

Liễu Hạ tay cầm một quyển Tứ Thư tập chú, khi Đinh Hiển giảng đến phần 《Đại học tập chú》, Liễu Hạ liền đem nội dung ông giảng ghi nhớ, gặp những nội dung thú vị hắn âm thầm ghi chép lại.

Bên ngoài cửa sổ, tiếng chim hót vang lên từng hồi, trong học đường mọi người đều đang miệt mài suy tư, không ai bị quấy rầy.

...

Cùng lúc đó, trong phủ thành, Sở Hiền đang bàn với phu nhân về việc hôm trước gặp Liễu Hạ.

Trong tay ông rõ ràng có một danh sách chi tiết các học sinh tuyển vào Đinh thị tộc học kỳ này, tên Liễu Hạ thế nhưng lại có trong danh sách, nhưng bản của Sở Hiền còn chi tiết hơn, trong đó có cả quê quán và ngành học của Liễu Hạ.

*Chú thích:

[1] “Thành Hóa thập tứ niên Mậu Tuất khoa, tam giáp bát danh” (成化十四年戊戌科三甲八名): Dòng chữ này ghi lại năm thi đỗ và thứ hạng tiến sĩ của Đinh Cơ. “Thành Hóa thập tứ niên” là năm thứ 14 niên hiệu Thành Hóa (tức năm 1478); “Mậu Tuất khoa” là khoa thi năm Mậu Tuất; “tam giáp bát danh” nghĩa là hạng 8 của bảng tam giáp (tức người đỗ tiến sĩ nhưng không đạt nhất giáp hay nhị giáp).

≧◔◡◔≦

------------------------------

Lời nhắn từ Toidoc:

Có những người như những cuốn tiểu thuyết kinh điển, càng đọc càng thấy hay, càng ở gần càng thấy trân trọng. Đừng vội vã, trang hay nhất thường nằm ở phía sau.

Toidoca.com lưu truyện bạn đang đọc tại