Sáng hôm đó, An không xuống khu làm việc như thường lệ mà ở lại phòng nghiên cứu. Không gian yên, ánh sáng trắng trải đều, khác hẳn nhịp sống bên ngoài. Nhưng trong đầu cô, mọi thứ vẫn đang chuyển động, từng nhóm, từng điểm nối, từng lần lệch rồi tự chỉnh lại đều hiện lên rõ ràng như vừa diễn ra trước mắt. Lần đầu tiên, cô không đứng trong dòng chảy mà lùi ra ngoài để nhìn toàn bộ.
Hà Quân đứng ở cửa, nhìn cô trải giấy ra bàn. “Hôm nay em không xuống?”
“Em muốn giữ lại thứ mình đang làm.”
Anh không hỏi thêm, chỉ gật đầu.
An không bắt đầu bằng cách làm, mà bắt đầu bằng câu hỏi. Vì sao họ làm, vì sao họ dừng, vì sao họ chờ, và vì sao họ có thể tự đứng. Cô viết nhanh, rồi dừng lại, gạch đi, viết lại. Không phải vì sai, mà vì chưa đủ đúng. Những dòng chữ không theo thứ tự, nhưng lại có liên kết, như những điểm đang tự tìm đường nối với nhau.
Đến trưa, người đàn ông trong viện bước vào. Ông nhìn quanh rồi hỏi sao hôm nay cô không xuống. An đáp ngắn, họ vẫn chạy. Ông nhìn xuống bàn giấy, hỏi cô đang làm gì. An đẩy tờ giấy về phía ông, nói là thử giữ lại thứ không nhìn thấy. Ông cúi xuống xem, im lặng lâu hơn bình thường. Ông nói cái này không phải quy trình, không thể áp dụng trực tiếp. An gật đầu, nói đúng, dùng để hiểu, không phải để làm theo. Lần này ông không phản biện nữa.
Buổi chiều, An không viết thêm. Cô ngồi lùi lại, nhìn tất cả những gì mình vừa ghi. Không hoàn chỉnh, nhưng đã thành hình. Không phải một hệ thống cụ thể, mà là một nguyên lý có thể giữ được.
Hà Quân bước lại, đặt cốc nước xuống, hỏi xong chưa. An nói chưa. Anh hỏi còn thiếu gì. Cô nhìn xuống tờ giấy, im lặng một lúc rồi nói thiếu cách bắt đầu. Anh hỏi là gì. Cô nói rất chậm, không phải bắt đầu bằng việc, mà là bắt đầu bằng việc chọn.
Chiều muộn, một nhóm nhỏ được gọi lên phòng nghiên cứu. An không giảng giải, cô chỉ đặt tờ giấy xuống và nói đọc đi. Họ nhìn vào, ban đầu không hiểu. Một người hỏi không có bước cụ thể à. An nói không. Vậy bắt đầu sao. Cô nhìn họ và nói chọn phần của mình.
Không ai nói thêm. Họ bắt đầu thử ngay tại chỗ. Không phân công, không chỉ đạo, chỉ có lựa chọn. Ban đầu còn chậm, nhưng rồi từng người bắt đầu tự nhận phần. Không ai giống ai, nhưng cũng không chồng lên nhau.
Hà Quân đứng ở cửa nhìn vào, một cán bộ viện đứng cạnh anh nói cô ấy đang tạo ra thứ mới. Hà Quân chỉ đáp ừ. Người kia nói không giống quy trình. Anh nói vì không phải.
Khi kết thúc, không ai nói nhiều, nhưng ánh mắt đã khác. Không phải vì được hướng dẫn, mà vì họ hiểu cách bắt đầu.
