Chương 1

"Đại học chi đạo, tại minh minh đức, tại thân dân, tại chỉ vu chí thiện*…"

(*Câu này giảng giải ba mục tiêu lớn của Đại học: Tu dưỡng bản thân - minh minh đức, ảnh hưởng và giáo hóa xã hội - thân dân, cùng hướng tới chuẩn mực đạo đức tối cao - chí thiện.)

Giữa tiếng đọc sách vang vọng, Trần phu tử nghiêm nghị cuộn sách lại rồi gõ lên mặt bàn dài cuối cùng sát cửa sổ.

"Cộc cộc…"

Cái bàn gỗ thấp không còn mới lắm bị gõ một phát, chân bàn vốn đã khấp khểnh lập tức rung lên. Một tiếng "bộp" vang lên, cuốn sách đang dựng đứng đổ rạp xuống, để lộ ra khuôn mặt của một thiếu nữ đang chống cằm ngủ ngon lành.

Trần phu tử hít sâu một hơi, cuối cùng ông cũng không thể nhẫn nhịn được nữa mà quát to: "Phó Trường Ninh!"

Lớp học lập tức im phăng phắc. Phó Trường Ninh cũng bừng tỉnh khỏi giấc nồng. Mắt nàng còn chưa kịp mở nhưng người đã bật dậy theo bản năng, giọng nàng lanh lảnh và nói với tốc độ cực nhanh:

“Từ bậc thiên tử cho đến dân thường, tất cả đều lấy việc tu dưỡng bản thân làm gốc. Không có chuyện gốc đã loạn mà lại trị được ngọn. Cái đáng coi trọng thì lại xem nhẹ, cái không đáng coi trọng thì lại xem nặng…”

Cả lớp lặng đi một khắc, sau đó lại bùng lên một trận cười to. Bởi vì đoạn thiếu nữ vừa đọc thuộc lòng chính là phần tiếp nối ngay sau đoạn mà mọi người vừa dừng lại. Mặc dù đang ngủ nhưng nàng cũng không hề đọc sai chữ nào.

Có kẻ còn tranh thủ lúc lộn xộn mà huýt sáo: "Phó Trường Ninh, giỏi ghê ha!"

Khoảng đất trống ở giữa vốn dành cho lũ trẻ rèn luyện thân thể nhưng mấy năm gần đây nó lại dần bị bỏ hoang. Sau này, không biết nhà ai tinh mắt phát hiện cây cỏ trên mảnh đất này mọc nhanh lạ thường, thế là nó được dọn sạch để trồng hoa màu, tránh lãng phí đất tốt.

Lúc này đang là lúc cày vụ xuân, Trần phu tử dẫn Phó Trường Ninh cẩn thận tránh né những luống ruộng vừa mới xới đất, để tiến vào Tàng Thư Quán ở đối diện. Gọi là Tàng Thư Quán nhưng thực ra, đây chỉ là một gian nhà chính không rộng lắm. Giấy dán trên hai dãy cửa sổ đã mấy năm không thay nên bị phủ một lớp bụi bặm dầu mỡ đen ngòm, ánh sáng chẳng còn xuyên qua được nữa nên khiến căn phòng tối thui.

Phu tử ho khan mấy tiếng rồi đẩy cửa sổ trong làn bụi mịt mù để ánh sáng lọt vào. Phó Trường Ninh đi theo sau, nàng rất tự giác mở hết mấy cánh cửa còn lại rồi dùng gậy chống lên. Căn phòng lập tức sáng sủa hơn hẳn.

Phu tử lườm nàng một cái: "Giờ thì biết điều rồi hả?" Nhưng giọng điệu của ông lại không giận dữ như đám học trò tưởng tượng.

"Đây đã là lần thứ ba ta thấy trò ngủ gật trong giờ. Hai lần trước ta chỉ nhắc nhở nhẹ, không tính toán nhiều. Nhưng việc gì cũng chỉ quá tam ba bận thôi, không có quy củ thì không làm nên chuyện được. Trường Ninh, trò có hiểu đạo lý này không?"

Phó Trường Ninh đứng nghiêm chỉnh và rót cho ông một chung trà: "Phu tử, trò sai rồi."

Trần phu tử nhận lấy, gạt nhẹ nắp chung trà nhưng không uống: "Trò đã biết sai thì đi chép sách đi." Ông quay người rồi rút từ trên giá ra một cuốn sách có bìa còn rất mới: "Đây là sách chú giải mới của Liễu đại gia mà ta thấy khi đến phủ Xương Bình. Đây cũng là cuốn cuối cùng, nhờ may mắn nên ta mới có được. Ta phạt trò chép lại cuốn sách này ba lần, trò thấy sao?"

Mặt Phó Trường Ninh lập tức nhăn như khổ qua. Nàng nhận sách rồi miễn cưỡng nhìn lướt qua.

Khoan đã! "Kinh Dịch Tam Giải*"?

(*Kinh Dịch: Ba hướng giải thích của Kinh Dịch. Kinh Dịch là một bộ sách triết học bàn về sự biến đổi của vũ trụ và đời sống con người, thông qua hệ thống âm dương, quẻ, hào và tiên đoán.)

Đôi mắt nàng sáng bừng lên: "Tạ ơn phu tử!" Nói xong, nàng hớn hở lật xem ngay lập tức.

Trần phu tử lắc đầu thở dài: "Chẳng biết trò giống ai, mà toàn thấy hứng thú với mấy thứ học thuật bàng môn tả đạo* này."

(*Bàng môn tà đạo: Là thuật ngữ Phật giáo chỉ các giáo phái, đạo lạ không theo chính pháp.)

Nước Chu tôn sùng Nho học, khoa cử lấy Tứ Thư Ngũ Kinh làm môn chính. Tuy có ít người học Kinh Dịch nhưng tuyệt đối không thể gọi là bàng môn. Chỉ tiếc là, mặc dù Liễu đại gia có danh tiếng, nhưng mấy năm gần đây lại đam mê tìm tiên hỏi đạo. Cuốn sách này chẳng qua chỉ là sở thích bên ngoài của ông ta, hướng tiếp cận cũng khác hẳn với điển tịch kinh nghĩa thông thường.

Trên đường về, Trần phu tử đã đọc qua cuốn sách này. Bên trong toàn là những thứ liên quan đến bói toán dịch số, tìm chân lý rồi tìm đạo lý, trông thì huyền diệu nhưng thực ra là cố làm ra vẻ thần bí, không hiểu biết gì. Nếu không nể danh tiếng trước đây của Liễu đại gia, thì e là chẳng có hiệu sách nào chịu in.

Đôi mắt Phó Trường Ninh đảo liên hồi, rồi nàng khép sách lại và lớn tiếng hành lễ: "Đa tạ phu tử đã thương ta! Sau này chắc chắn ta sẽ không ngủ gật trong giờ của người nữa. Nếu ta còn ngủ gật thì người cứ việc phạt ta!"

Trần phu tử xua tay: "Đừng có nịnh hót ta nữa." Ông nói tiếp: "Trò chỉ nói không ngủ trong giờ của ta, chứ không nhắc đến Lý phu tử. Xem ra trò vẫn không chịu sửa cái tính hay ngủ gật này, chỉ khéo che đậy thôi."

Ông thở dài: "Thôi bỏ đi, đã phải chép sách thì lát nữa đến giờ của lão ấy, trò cũng khỏi cần đi. Trò cứ bảo bị ta phạt là được, tránh để lão ấy lại sang than phiền với ta chuyện trò vô pháp vô thiên, rồi nào là "nữ nhi không tài mới là đức", "chẳng thà về nhà lấy chồng", vân vân."

Lý phu tử chính là vị phu tử còn lại trong tư thục, phụ trách dạy chữ và thư pháp. Tuy Phó Trường Ninh có tính tình lanh lợi và hơi khôn vặt, nhưng tuyệt đối không phải người bất kính với phu tử. Lúc này nhịn mãi không được, nàng bèn thốt ra: "Lão ta là kẻ ác đi tố cáo trước!"

"Lần trước khi lão dạy thay thầy, lão bảo mọi người phải tích cực trả lời câu hỏi. Nói nghe thì hay lắm, nào là thầy trò cùng kiểm chứng, rồi dạy và học cùng tiến bộ. Thế nhưng trong giờ, lão chưa bao giờ gọi ta, Tú Cầm hay Tiểu Ngọc cả. Mỗi lần bọn ta giơ tay, lão đều coi như không thấy, rồi bảo nếu không ai muốn trả lời thì thôi. Rõ ràng là ta và Tiểu Ngọc đều giơ tay mà!"

"Còn giờ viết chữ của lão nữa, loại chữ như gà bới của Lý Nhị Hổ mà lần nào lão cũng xếp hạng Giáp để đem đi truyền đọc. Ta không phục nên đưa chữ của mình cho lão xem. Lão xem một lúc lâu, sau đó vứt lại một câu "có hình nhưng không có hồn, uổng công Phó công dạy dỗ nhiều năm" rồi mặc kệ ta luôn. Lão còn chỉ trích chữ của Tú Cầm là mềm yếu không cốt cách, nét chữ đầy vẻ nịnh hót phù phiếm, không cứng cáp mạnh mẽ bằng Lý Nhị Hổ. Tú Cầm bị lão mắng đến mức bật khóc."

Trần phu tử bật cười: "Đây là lý do mà trò vẽ cả một chuỗi tranh rùa đen xúi quẩy họ Lý trong bài tập để chỉ cây dâu mắng cây hòe sao?"

"Ta có xem sơ qua, nét vẽ cũng khá thú vị đấy."

Phó Trường Ninh đỏ mặt: "Thì ta cũng muốn trả đũa một chút mà…"

Trần phu tử thấy hơi bất đắc dĩ: "Trò vốn thông minh từ nhỏ, có những chuyện không cần ta phải nói. Đúng là tính tình của Lý phu tử rất cổ hủ, nhưng dù có làm gì quá đáng thì lão cũng là phu tử của con. Trong mắt người ngoài, họ chỉ thấy trò bất kính với lão, chứ không thấy phu tử không thương học trò."

"Trường Ninh, trò cũng đã mười một tuổi rồi. Vì danh tiếng của mình, có những việc trò cần phải thận trọng hơn."

Điều ông không nói ra là, khi số lượng học trò đỗ đạt ở làng họ Lý ngày càng ít đi, dân làng cũng không muốn nghiến răng bỏ tiền cho con đi học nữa, họ cảm thấy thà ở nhà làm ruộng rồi lập gia đình sớm còn hơn. Không có người đi học thì không có học phí. Ban đầu họ còn có danh tiếng của Phó lão chống đỡ, nhưng sau khi Phó lão mất đi, thôn cũng càng ngày càng cung cấp ít bạc hơn, đến cả mực tốt họ cũng không mua nổi.

Lý Tiểu Ngọc là cháu gái trưởng thôn. Lẽ nào trưởng thôn lại không biết tính cách thường ngày của Lý phu tử? Chẳng qua là ông ấy cũng không còn cách nào khác thôi.

Từ năm ngoái Lý phu tử đã muốn rời đi. Nhưng vì công danh của hắn là do làng họ Lý nuôi dưỡng, nếu lúc này hắn rời đi thì sẽ tổn hại danh tiếng, cộng thêm việc trưởng thôn khổ sở cầu xin và tăng thêm ba phần tiền lương cho hắn, nên hắn mới miễn cưỡng ở lại. Gần đây hắn lại dao động, hắn đã dò hỏi ông mấy lần về tình hình trên phủ thành.

Lúc này, nếu có ai va chạm phải hắn thì sẽ trở thành cái cớ tuyệt hảo để hắn từ chức phu tử.

Mà trước khi tìm được phu tử mới, thì cả thôn tuyệt đối sẽ không trở mặt với hắn. Đến lúc đó, đương nhiên ai chọc giận Lý phu tử thì người đó sẽ mắc tội lớn nhất. Những việc nội bộ phức tạp như thế này, ông cũng không tiện nói ra với người ngoài.

Phó Trường Ninh mới mười một tuổi, chưa từng tiếp xúc với những việc này nên đương nhiên là nàng không hiểu. Nhưng nàng biết Trần phu tử sẽ không nói bừa, nên đành trầm tư gật đầu: "Trường Ninh biết rồi."

Sau đó, nàng lại nói với ý sâu xa: "Cái gì mà "quá tam ba bận" chứ, phu tử, đây mới là mục đích thật để người gọi trò ra ngoài đúng không?"

Trần phu tử nghẹn lời, suýt thì công phu dưỡng khí bị phá tan. Ông vội uống một ngụm trà cho xuôi, rồi mới gắt lên: "Chỉ có trò là thông minh." Nhưng ông cũng không hề phủ nhận.

Nước trà vừa vào miệng, thì ông bèn khựng lại rồi ngạc nhiên nhướng mày: "Thay trà mới từ lúc nào thế?"

"Vị rất tốt, hình như còn có chút mùi thuốc… Trong thôn hào phóng như vậy từ khi nào?"

Mọi đồ dùng trong tư thục đều do thôn cung cấp. Trước đây họ đều dùng loại trà rẻ tiền nhất, vị cực tệ, sao lần này lại hào phóng thế?

Phó Trường Ninh tốt bụng nhắc nhở: "Phu tử, câu này hơi cay nghiệt. Phu tử nên để ý đến hình tượng ôn hòa nho nhã bấy lâu nay của người."

Nói xong, nàng mới giải thích: "Trong thôn đương nhiên không thừa tiền. Đây là phương thuốc trò cải biên từ sách y thuật do gia gia để lại. Ta cố tình làm thành trà thuốc có tác dụng trừ thấp, hoạt huyết và giảm chứng bệnh khi trời lạnh."

Trần phu tử hơi kinh ngạc, ông cũng chẳng màng tới lời trêu chọc của nàng mà uống cạn chén trà thuốc rồi mới nói: "Trò có lòng rồi."

Hồi còn nhỏ, ông từng bị rơi xuống nước vào mùa đông, từ đó về sau cứ vào đông là đôi chân ông lại đau nhức khó chịu. Chuyện này rất ít người biết, chỉ có Phó lão lúc còn sống, ngoài việc chỉ dạy bài vở cho ông, còn từng kê đơn thuốc cho ông. Khi ấy Phó Trường Ninh mới ba, bốn tuổi, ngồi bên cạnh chơi chuồn chuồn tre. Ông cứ ngỡ khi ấy Trường Ninh không hiểu họ nói gì, không ngờ nàng lại nhớ, còn nhớ đến tận bây giờ.

Nói một cách nghiêm túc thì quan hệ của họ không quá thân thiết.

Sau khi Phó lão mất, Phó Trường Ninh được một hộ gia đình trong thôn nhận nuôi. Còn ông vì chịu ơn chỉ dạy của Phó lão nên cam tâm tình nguyện ở lại đây dạy học, vừa để báo ân, vừa để giấu tài chờ thời. Ngoài giờ học, hai người hầu như không có tiếp xúc gì. Mãi đến năm kia, trong một lần nàng đến đây tìm sách, thấy nàng đang lục tìm các điển tịch của Đạo gia, ông mới giới thiệu cho nàng vài cuốn. Từ đó, quan hệ giữa hai người mới thân thiết hơn.

Chế biến loại trà thuốc này không hề dễ. Quy trình chế biến rất vụn vặt, phải mất ít nhất vài tháng, chưa kể một số loại thảo dược e là còn phải tự lên núi tìm. Đúng là một công trình lớn…

Phó Trường Ninh ngắt lời ông, tuy giọng nàng non nớt nhưng rất kiên định: "Phu tử, ai tốt với ta, trong lòng ta đều hiểu rõ. "Người đối xử với ta như quốc sĩ* thì tất nhiên ta phải báo đáp lại bằng tấm lòng của quốc sĩ", tuy ta không phải quốc sĩ, nhưng cũng hiểu đạo lý biết ơn báo ơn." Nói xong, nàng giao luôn cả túi trà và phương thuốc cho ông.

(*Câu này phỏng theo một điển cố nổi tiếng, "quốc sĩ" là bậc hiền tài, người được trọng vọng.)

Nàng chớp mắt rồi nói thêm: "Phu tử, ta nhỏ mọn lắm đấy. Trà thuốc này thầy cứ cầm lấy mà uống một mình, nếu thầy định chia cho Lý phu tử thì ta sẽ giận đấy."

Bầu không khí nghiêm túc lập tức tan biến, Trần phu tử bật cười: "Đương nhiên rồi, đồ của trò thì là do trò quyết định."

Sau khi Trần phu tử rời đi, Phó Trường Ninh quỳ ngồi trước bàn dài rồi xoa mặt, nàng mài mực chuẩn bị chép sách. Từ nhỏ, nàng đã có trí nhớ vượt xa người thường. Những cuốn sách mà những đứa trẻ khác không thuộc nổi, nàng chỉ cần lật qua hai lần là có thể thuộc lòng. Cuốn "Dịch Kinh Tam Giải" này cũng vậy. Chép sách đối với nàng chỉ là một quá trình suy ngẫm và khắc sâu thêm trí nhớ.

Gia gia đi rồi, trong một thời gian rất dài, nàng đều không thể thích nghi được. Lúc nào nàng cũng cảm thấy chỉ cần đẩy cửa vào là nàng sẽ thấy gia gia ở đó, lật xem sách y và cười gọi nàng: "A Ninh mau vào phòng, trên bàn để sẵn tào phớ ngọt cho con rồi đấy."

Nhưng sự thật là, sẽ không còn ai đối xử chu đáo tỉ mỉ với nàng như gia gia nữa.

Hai năm trước, khi gia gia mới mất, gia đình hiện tại đối xử với nàng cũng không tệ. Giờ đây thì… Thôi không nhắc đến cũng được.

Nàng không biết là lòng người dễ thay đổi hay thực sự là do tính cách nàng quá khó ưa, nhưng từ nhỏ gia gia đã dạy nàng rằng: "Cháu gái mà ta nâng niu lớn lên không phải để cho kẻ khác bắt nạt". Nàng vốn không phải kiểu người dễ bị ảnh hưởng bởi người khác, nên nếu nàng đã không thể ở lại cái nhà này được nữa, thì tất nhiên nàng phải tìm cho mình một lối thoát mới.

Và những cuốn sách này, chính là con đường nàng tìm thấy.

Đây là bí mật mà Phó Trường Ninh vô tình phát hiện ra.

Trong sách có linh.