Hàn Môn Chi Sĩ [ Khoa Cử ] Chương 20: Nút Thắt

“Không thể nào, không thể nào…”

So với vẻ điềm tĩnh của Liễu Hạ, ánh mắt Cát Trường Lý đã rời rạc, hoảng loạn xen lẫn bàng hoàng. Hắn thậm chí còn chẳng lật nổi trang sách, hai chân mềm nhũn, quỳ sụp xuống trước mặt Đinh Hiển:

“Thưa tiên sinh, học sinh sai rồi, mong tiên sinh khoan dung.”

Đinh Hiển chỉ khẽ lắc đầu:

“Cát Trường Lý, làm người phải dám làm dám chịu. Hôm nay ngươi hãy rời đi.”

Nếu Cát Trường Lý không quá hung hăng ép bức, có lẽ Đinh Hiển còn có thể cho hắn một cơ hội ở lại. Nhưng chính hắn lại tự chặn hết đường lui, đến mức trong học đường chẳng một ai chịu đứng ra nói hộ.

Cát Trường Lý hoàn toàn không màng tình đồng môn, hôm nay nhằm vào Liễu Hạ, ngày mai có thể là bất kỳ ai khác. Huống chi cách hắn chọn đề để khảo hạch quả thật đê tiện, Đinh thị tộc học đã chẳng còn chỗ cho hắn dung thân.

Chiều hôm đó, Cát Trường Lý thu dọn hành trang, rời khỏi tộc học.

Nhờ vậy, Liễu Hạ bỗng nổi danh chỉ trong một trận.

Nếu không phải vì Cát Trường Lý, mọi người còn chẳng biết Liễu Hạ mới học Tứ thư được vỏn vẹn một năm. Thế nên việc hắn phá đề chậm ban đầu vốn là điều hợp lý. Nhưng đến ngày bị khảo chứng, hắn chẳng những phá được nghĩa Tứ thư, mà đến cả câu trong “Lễ ký” hắn cũng đáp lưu loát!

“Liễu Hạ chẳng lẽ cũng là thần đồng?”

“Đổi lại là ta, trong năm câu chắc phá được ba là đã may. Liễu Hạ thì câu nào cũng phá, quả thực bội phục.”

“Liễu huynh thật có tài.”

Liễu Hạ bị đồng môn tâng bốc mấy ngày liền. Với tính tình hắn, thực chẳng chịu nổi cảnh quá mức nổi trội, đành lấy cớ rằng mình chỉ tình cờ đọc qua đúng câu trong Lễ ký mà lấp liếm đi.

May thay, lúc ấy vừa công bố bài làm xuất sắc của kỳ khảo hạch mười ngày, sự chú ý của mọi người lập tức chuyển sang hai cái tên khác.

Trong nhóm tân sinh, có hai người được chọn bài – một là Thi Duẫn, một là Mã Trọng Mậu. Ngoài ra còn có một người đã qua phủ thí, thân phận là đồng sinh. Đồng sinh chỉ cần thêm một bước viện thí nữa là thành tú tài. Thế mà Thi Duẫn, Mã Trọng Mậu có thể sánh ngang với hắn, đủ thấy văn chương hai người thực sự xuất chúng.

Có kẻ còn cố ý hỏi Liễu Hạ:

“Liễu huynh phá đề lợi hại như vậy, lẽ nào văn chương huynh cũng có tên trong bảng chọn?”

Liễu Hạ chỉ chậm rãi rút ra bảng xếp hạng của mình trong kỳ khảo hạch.

“Liễu huynh chẳng lẽ cũng ở trong mười hạng đầu?”

Nhưng vừa liếc qua thứ hạng của hắn, người hỏi liền ngập ngừng không nói thêm nữa.

Trong hơn 50 học trò của Đinh thị tộc học, Liễu Hạ chỉ xếp hạng 37, có thể nói là hoàn toàn không nổi bật.

Rất nhanh, sự chú ý vì vụ Cát Trường Lý mang lại cũng tan biến. Liễu Hạ cuối cùng có thể khôi phục lại nhịp học bình thường.

Buổi sáng, hắn theo Đinh tiên sinh học Tứ thư. Đinh Hiển vốn xuất thân cử nhân, giảng giải thường dẫn chứng rộng rãi, dùng lời Thánh hiền để dạy mọi người cách lập thân xử thế. Buổi chiều thì chuyên về văn bát cổ, gần như chọn toàn những bài hay nhất của bản triều, khiến nhận thức của Liễu Hạ về thời văn tiến bộ vượt bậc.

Buổi trưa, hắn lại ngồi lì trong thư đường. Sách ở đó tựa hồ như vô tận, đọc mãi chẳng hết. Liễu Hạ thường đọc mải miết đến quên cả thời gian.

Đối với Lưu Hạ, phá đề nay đã chẳng còn là trở ngại. Gần đây, hắn không chỉ dừng lại ở phá đề, mà sau mỗi lần phá xong đều thử viết hẳn một bài bát cổ văn hoàn chỉnh. Hắn rất rõ ràng, so với đồng môn thì thực lực mình vẫn còn chênh lệch nhưng nhờ những rèn luyện phá đề trước đó, Liễu Hạ đã dần có thêm tự tin.

Chỉ cần chăm chỉ, dốc sức nghiền ngẫm, ắt sẽ có ngày thành công.

Lúc Liễu Hạ nhập học Đinh thị tộc học vẫn còn là đầu xuân. Đinh Hiển bắt đầu giảng từ “Trung dung”, vừa giảng văn nghĩa, vừa giảng cách làm thời văn. Sau đó lần lượt đến “Luận ngữ”, “Mạnh Tử”, “Đại học”, tiến độ giảng dạy có thể nói là rất nhanh. Vì thế, tiết học trong tộc học vốn đã căng, vào đó mà đọc sách, Liễu Hạ gần như chẳng cảm nhận được thời gian trôi qua.

Điều hắn cảm nhận rõ nhất chính là ban đêm chép văn không còn thấy lạnh nữa.

Một ngày chỉ có bấy nhiêu, ban ngày đã kín lịch học. Dù tiên sinh dành riêng giờ chế nghệ nhưng với Liễu Hạ vẫn chẳng đủ. Mỗi đêm hắn đều học đến tận giờ Hợi, bất kể gió mưa, cũng ráng viết xong một bài.

Sáng hôm sau, trong giờ học sớm, hắn sẽ đọc lại mấy lượt, rồi tự phân tích xem mình còn thiếu sót chỗ nào.

Liễu Hạ cảm thấy cách sắp xếp thời gian như vậy rất hợp lý, buổi trưa dễ buồn ngủ thì chỉ đọc sách, còn buổi tối là lúc tinh thần sáng suốt nhất, viết văn thuận nhất.

Thời gian chẳng mấy chốc đã sang hè.

Trời vừa nóng, muỗi mòng liền nhiều, nhất là tộc học gần sông, vào buổi chiều mùa hạ, cánh tay Liễu Hạ thường bị muỗi đốt đến run cả khi cầm bút. Nhưng hắn thường cứ viết xong chữ rồi mới đập muỗi, bởi vì sớm muộn gì cũng ngứa, thì thà viết nốt chữ đã rồi hãy tính.

Cùng với cái nóng, không khí trong tộc học cũng dần trở nên xao động.

Đinh thị tộc học gần Trường Giang, lại chẳng xa Tây Tân độ, Kim Sơn tự, nơi các danh sĩ trong phủ thường tụ họp mở văn hội, thu hút vô số sĩ tử trẻ tuổi.

Tuy các học trò trong tộc học chưa có ai đạt công danh, nhưng bầu không khí giao lưu giữa giới văn nhân với nhau lại vô cùng sôi nổi. Hơn nữa, các tiên sinh cũng không can thiệp vào việc giao du của học trò.

Sau khi lập hạ, các đồng học trong tộc học đã được ra ngoài mấy lần, chỉ riêng Liễu Hạ là chưa ra ngoài lần nào.

Ngay cả những ngày thường được nghỉ, hắn cũng thường xuyên trải qua trong thư đường.

“Thi huynh, quyển này ta đã đọc xong.”

Liễu Hạ đưa cuốn 《 Thế Thuyết Tân Ngữ 》cho Thi Duẫn, Thi Duẫn lặng lẽ nhận lấy, rồi đưa lại cho Liễu Hạ một cuốn 《 Tiết Nhân Quý chinh liêu tóm lược tiểu sử 》.

Liễu Hạ đổi tư thế ngồi, lưng dựa vào tường, chân xếp bằng, thần sắc cũng thoáng thả lỏng hơn.

《 Tiết Nhân Quý chinh liêu tóm lược tiểu sử 》 vốn là thoại bản do người Nguyên soạn, với Liễu Hạ thì đọc thoại bản chẳng qua để thư giãn. Huống chi chuyện Tướng quân Tiết Nhân Quý chinh phạt Liêu quốc hắn cũng từng nghe qua, thậm chí đến chuyện tình giữa con dâu ông ta Phàn Lê Hoa và con trai Tiết Đinh Sơn, Liễu Hạ còn xem cả phim truyền hình rồi.

Thi Duẫn lặng lẽ liếc Liễu Hạ một cái, vẫn không nói gì.

Cùng nhau đọc sách mấy tháng ở thư đường, hắn đã phát hiện thường ngày Liễu Hạ trông có vẻ lười nhác nhưng chỉ riêng việc học thì lại hết sức chuyên chú. Người khác chưa chắc nhận ra nhưng Thi Duẫn thì tận mắt chứng kiến cách Liễu Hạ nghiền ngẫm đến thấu triệt phép phá đề.

Bất kể hiện giờ thứ hạng của hắn thế nào, trong mắt Thi Duẫn, Liễu Hạ sớm muộn cũng sẽ có ngày cất cánh bay cao.

Trong bát cổ văn, Liễu Hạ dần dần cũng nắm được ý tứ làm thế nào để thừa đề và khởi giảng.

Thừa đề, tức là nối liền câu phá đề với đoạn văn phía sau, dùng để dẫn dắt. Như trong bài 《Bách tính túc, thục dữ bất túc》của Vương Ngao có câu:

“Cái quân chi phú, tàng ư dân giả dã. Dân ký phú hĩ, quân hà hữu độc bần chi lý tai?”

(Tạm dịch: Sự giàu có của bậc quân vương là nhờ tích lũy nơi dân. Dân đã giàu rồi, thì làm gì có lý lẽ nào riêng vua lại nghèo?)

Câu ấy chính là nửa đầu của thừa đề, thực chất chỉ là giải thích lại ý của câu phá đề. Còn nửa sau:

“Như thâm ngôn quân dân nhất thể chi ý, dĩ cáo chư công.”

(Tức là: Lời sâu sắc ấy cho thấy vua và dân là một thể, nhằm khuyên răn các bậc chư công.)

Ấy là chỗ dẫn dắt để mở ra phần sau.

Mà đã mở ra phần sau, tức phải bắt đầu nghị luận, gọi là khởi giảng.

Xét về kết cấu, việc ấy có đôi chút giống như bài nghị luận trong kỳ thi đại học hiện đại.

Có điều, Liễu Hạ đã tốt nghiệp đại học không biết bao nhiêu năm, khi xưa viết văn thế nào hắn cũng quên sạch rồi.

Đôi lúc hắn cũng không khỏi than thầm: một thằng học khối Tự Nhiên chính hiệu như mình, rơi vào Đại Minh triều lại ngày ngày nghiên cứu Tứ thư Ngũ kinh — đúng là hoàn cảnh đổi thay con người.

Thừa đề của Liễu Hạ dĩ nhiên không thể so được với Vương Ngao, nhưng nhờ đọc nhiều văn chương, luyện tập không ngừng, câu chữ hắn viết ra đã không còn tối nghĩa như thuở ban đầu, có thể xem là lời lẽ thực tế, rõ ràng.

Đương nhiên, điều càng quan trọng hơn là những gì hắn học được tại tộc học họ Đinh khiến hắn ngày càng hiểu sâu hơn về Tứ thư.

Bụng có mực mới có điều để viết ra thành văn.

Điều này cũng thấy rõ trong lời bình của Đinh Hiển dành cho hắn.

Liễu Hạ mỗi ngày đều viết một bài, song không phải bài nào cũng nộp cho Đinh Hiển xem. Học trò trong học đường đông, Đinh Hiển đâu có dư sức. Vì vậy Liễu Hạ thường lấy một tuần làm hạn, trong mười bài viết của mình chọn ra một bài tự cho là hay nhất để nộp lên.

Ban đầu, chỗ bị Đinh Hiển chỉ ra sai sót cực nhiều. Nhưng dần dà, phần đầu bài văn của hắn ngày càng ít lỗi, chỉ còn khởi cổ, hậu cổ, thúc cổ là vẫn thường xuyên bị nêu ra vấn đề. — Ba phần này, Liễu Hạvẫn chưa hoàn toàn nắm vững.

Hôm ấy, Liễu Hạ đang đọc bài văn thi Hội của Đường Thuận Chi mang tên 《Nhất khuông thiên hạ》. Câu này xuất phát từ Luận Ngữ, nói về công lao của Quản Trọng, người đã chấn chỉnh rối ren, đưa vạn vật trong thiên hạ trở về chính đạo.

Đường Thuận Chi vốn là bậc nhất đẳng về văn chương, học vấn lại vô cùng uyên bác. Một bài văn ngắn mà dẫn dắt được đủ cả chiến dịch Nhu Cát, Sở Thái chi tranh, Quỳ Khâu chi minh, Triệu Lăng chi minh , không những làm nổi bật công lao của Quản Trọng nhân vật chính của câu “nhất khuông thiên hạ” mà còn trong văn lồng ghép ý nghĩa về việc “chỉnh lý thiên hạ”.

Văn chương bề mặt và nội dung ẩn bên trong, đều được thể hiện đầy đủ.

Khi đọc đến đây, Liễu Hạ chỉ cảm thấy bài văn thật tuyệt, bản thân cũng đang nỗ lực hết sức để tiệm cận với các đại gia thời văn, nhưng gần đây mỗi lần đọc xong một bài hay, Liễu Hạ lại luôn có cảm giác bản thân cũng có điều muốn viết ra, chỉ tiếc là có ý mà chưa thoát được lời, giống như ý đã đến miệng mà không thốt nên lời.

Tuy vậy, Liễu Hạ không lấy làm nôn nóng, vẫn tận hưởng niềm vui khi đọc được bài văn hay.

Sau khi tiếp tục luyện văn thêm mấy ngày, Liễu Hạ cảm thấy bản thân có chút chững lại, bèn quyết định về nhà một chuyến.

Mỗi lần về nhà, hắn đều cảm thấy áy náy, lúc mới nhập học từng nghĩ sẽ thường xuyên trở về thăm Kỷ nương tử, chỉ tiếc vì bài vở quá nhiều, tiến độ lại chậm hơn người khác, số lần về nhà tự nhiên cũng ít đi.

May mà Kỷ nương tử không trách móc gì, chỉ dặn hắn lấy việc học làm trọng.

Liễu Hạ ở phủ thành có mua một ít đồ ăn, bánh ngọt và vải vóc mang về cho Kỷ nương tử.

Bạc của hắn sau khi đóng xong thúc tu vẫn còn dư; bình thường gần như không có khoản chi tiêu gì, nghĩ đến việc mẫu thân ở nhà chắc hẳn cũng rất tằn tiện nên hắn đem phần tiền còn lại tiêu gần hết để mua quà.

Kỷ nương tử lại chỉ lo Liễu Hạ ở học đường ăn uống không quen, ngủ nghỉ không yên. Thấy sắc mặt hắn hồng hào, bà mới phần nào yên tâm.

Với Liễu Hạ, trở về nhà là một cách để thả lỏng đầu óc. Ở học đường, ít nhiều vẫn luôn có cảm giác căng thẳng.

Không phải vì Đinh Hiển quá nghiêm khắc, sự nghiêm khắc của Đinh tiên sinh chủ yếu thể hiện trong học vấn; còn trong cách đối đãi học trò, ông thậm chí còn ôn hòa hơn cả Tôn phu tử.

Tuy vậy, trong học đường, ai ai cũng xem khoa cử nhập sĩ là chí hướng cả đời, chỉ hơi sơ suất một chút là bị đồng môn vượt qua, điều đó khiến Liễu Hạ đôi khi cũng cảm thấy lo lắng.

Khi nỗi lo ấy bắt đầu gây xáo trộn đến nhịp học thường ngày, hắn liền cố gắng khiến bản thân buông lỏng, về nhà thăm Kỷ nương tử, ra bờ sông Thông Tế bắt một con cá, rồi ngủ một giấc cho thật sâu, mệt mỏi liền tiêu tan.

Lần này trước khi trở lại học đường, Liễu Hạ ghé qua một hiệu sách, vừa khéo gặp lúc chưởng quầy có sách mới cần chép.

Liễu Hạ cảm khái đúng là gặp may, dạo gần đây học Bát cổ khiến đầu óc hắn rối tung, chép sách cũng là một cách giúp hắn trấn định tinh thần.

≧◔◡◔≦

------------------------------

Lời nhắn từ Toidoc:

Có những người như những cuốn tiểu thuyết kinh điển, càng đọc càng thấy hay, càng ở gần càng thấy trân trọng. Đừng vội vã, trang hay nhất thường nằm ở phía sau.

Toidoca.com lưu truyện bạn đang đọc tại