Hàn Môn Chi Sĩ [ Khoa Cử ] Chương 17: Phá Đề

Đinh Hiển khẽ nhíu mày:

“Nếu đang ở trong trường thi, thì tuyệt không có cái lý ngày mai mới nộp.”

Nhưng nhìn tờ giấy đề trống rỗng trước mặt Liễu Hạ, Đinh Hiển cũng hiểu rõ: cho dù ép hắn nộp ngay, Liễu Hạ cũng chẳng thể viết ra được câu trả lời ra hồn.

“Vậy cho ngươi hạn đến trước giờ học sớm ngày mai.” Đinh Hiển mặt lạnh, giọng nghiêm nghị: “Nếu có chỗ nào không hiểu, có thể đến hỏi ta.”

Vì thế, khi khóa học trong ngày đã kết thúc, Liễu Hạ vẫn nán lại trong học đường nghiên cứu phá đề.

“Liễu huynh chưa từng học Thời văn sao?” Điền Chí Thành lộ vẻ kinh ngạc.

“Đúng là ta không rành lắm.” Liễu Hạ nói thật.

“Không rành thì có hề gì? Thời văn cũng đâu phải ai cũng tinh thông.” Thang Vận Phượng kéo ghế ngồi xuống cạnh hắn, “Liễu huynh định thức trắng đêm khổ học sao?”

“Phá xong mười đề ta sẽ về.” Liễu Hạ tuy nói vậy nhưng bản thân hắn cũng chẳng biết mình sẽ phá được đến bao giờ. Giờ phút này hắn đang chăm chú đọc tập đề, đem các phương pháp phá đề đọc đi đọc lại mấy lượt, trong đầu ít nhiều đã dần dần thông suốt.

“Vậy ta sẽ bầu bạn với Liễu huynh.” Thang Vận Phượng cười hì hì, lưu lại trong học đường.

Điền Chí Thành cùng Lưu Tế Khả thì đã trở về phòng ngủ trước. Thang Vận Phượng bưng ít cơm canh quay lại, ăn cùng với Liễu Hạ.

Cơm nước xong, Liễu Hạ mới nhận ra trong học đường, ngoài hắn và Thang Vận Phượng, thì Thi Duẫn cũng đang ở đó. Chỉ là người này vốn quen đi đi về về một mình, khi Liễu Hạ vùi đầu vào sách, hắn cũng ôm một quyển sách đọc, như thường ngày, sắc mặt dửng dưng.

Có điều, hai người vốn đã gặp nhau không ít lần trong thư đường, Liễu Hạ dần cũng quen ở cùng với Thi Duẫn. Hắn cảm thấy đối phương tuy lạnh nhạt nhưng lại là loại người có gì nói thẳng, không vòng vo rắc rối, ở cùng khá thoải mái.

Còn Thang Vận Phượng thì là người nhỏ tuổi nhất trong năm người cùng phòng với Liễu Hạ, thường ngày cũng là kẻ nói nhiều nhất, song cũng không có tâm cơ gì. Hắn vốn xuất thân từ quân tịch huyện Đan Dương, học nghiệp cũng ngang tầm với Liễu Hạ, vì thế quan hệ với Điền Chí Thành và Lưu Tế Khả chỉ ở mức bình thường.

Điền, Lưu hai người này lại giỏi giao tiếp, những người họ thân cận đều là nhân vật xuất sắc trong Đinh thị tộc học, còn Liễu Hạ tuy chung phòng với họ nhưng giao tình lại chẳng sâu đậm.

Xét cho cùng, hiện giờ Liễu Hạ đúng là một kẻ “học tra” chính hiệu.

Liễu Hạ tiếp tục đọc quyển tập đề, trong đó nói rằng phá đề “không được xâm phạm lên trên, không được mạo phạm xuống dưới”, chỉ được phép giải thích đúng trọng tâm của đề, không được phát tán ý ngoài, cũng không được thêm đề, bớt đề hay mắng đề. Thêm đề bớt đề thì dễ hiểu, tức là nói dư hoặc nói thiếu; không thêm không bớt tức phải diễn đạt đầy đủ ý của thánh hiền; còn mắng đề, chính là chỉ chép lại nguyên văn đề mục, như thế sẽ thành ra quá mức thẳng thừng, kém uyển chuyển. Muốn phá đề, điều mấu chốt là phải nhận đề cho chuẩn.

Liễu Hạ dùng bút gạch ra những điểm trọng yếu trong tập đề, vừa xem phương pháp, vừa xem lập luận, khiến bản thân nắm chắc rồi, hắn lại viết câu “Tư dân dã, Tam đại chi sở dĩ trực đạo nhi hành dã” lên giấy làm bài. Câu này vốn có tiền văn nhưng không thích hợp để phát tán, chỉ có thể tập trung phá ngay tại bản câu.

“Tam đại chi sở dĩ trực đạo nhi hành” — nghĩa là dân chúng thời Hạ, Thương, Chu đều biết đi theo chính đạo. Chu Hi trong Luận ngữ tập chú cũng từng giải thích rằng: bách tính ba triều Hạ, Thương, Chu đều “thiện kỳ thiện, ác kỳ ác”, không có thiên vị tư tâm, xử sự công bằng. Như vậy, chữ công đạo (công bằng, chính đạo) chính là từ khóa mà Liễu Hạ phải chắt lọc để phá đề.

Hắn khép mày trầm tư: “Trực đạo nhi hành” đã hiện ra, tiếp theo còn hai chữ dân và tam đại, đều phải thể hiện đầy đủ trong một câu phá đề. Hắn giữ vững tâm thần, nhưng trong đầu suy nghĩ cực nhanh. Hắn có cảm giác, một câu đã mơ hồ hình thành trong lòng, chỉ chờ bùng nổ ra mà vẫn thiếu một cú “đá chốt” cuối cùng.

Thế nhưng Liễu Hạ không nóng vội, vẫn lặng lẽ phân tích quanh nguyên câu. Hắn cũng ước được một hơi phá liền mười đề, trăm đề, tốt nhất là sang năm lên Kinh ứng thí, đỗ ngay tiến sĩ trở về. Tiếc rằng hắn không phải nam chủ trong một bộ sảng văn, phá đề tuyệt chẳng hề dễ dàng như tưởng tượng.

Liễu Hạ uống nửa bát trà, cơ thể ngồi lâu có hơi tê cứng, hắn bèn đứng lên vận động một lát, rồi quay lại nhìn nguyên câu “trực đạo nhi hành”. Đột nhiên, hắn hít sâu một hơi, chỉ cảm thấy bộ não vốn như cứng đờ, trong khoảnh khắc này bỗng trở nên sinh động hẳn. Hắn lại chấm mực, cầm bút viết một mạch trên tờ trúc chỉ trơn nhẵn. Do luyện chữ đã lâu, bút lực của hắn càng thêm cứng cáp. Câu phá đề lần này vừa vặn chuẩn xác: thêm một chữ thì thừa, bớt một chữ thì thiếu, vừa đúng chừng mực.

Đối với Liễu Hạ mà nói, đây giống như bước đầu tiên trong vạn dặm trường chinh; nhưng chỉ cần bước được bước này, thì chín nghìn mấy trăm bước còn lại cũng sẽ dễ dàng hơn nhiều.

Liễu Hạ lại dời ánh mắt sang đề thứ hai — “Y cẩm thượng quynh, ác kỳ văn chi trứ dã, cố quân tử chi đạo, ám nhiên nhi nhật chương.”

Câu này xuất từ Trung Dung, nói rằng đại đạo của bậc quân tử dẫu thoạt nhìn như âm thầm, tăm tối nhưng kỳ thực không gì che giấu nổi, chỉ ngày càng sáng tỏ, rực rỡ hơn.

Liễu Hạ nghiền ngẫm một hồi, có kinh nghiệm từ đề trước, lần này phá đề với hắn đã không còn quá gian nan nữa.

“Liễu Hạ, phá được đến đâu rồi?” — Thang Vận Phượng gọi hắn từ phía sau, còn Thi Duẫn cũng ngẩng đầu khỏi sách, lặng lẽ liếc hắn một cái.

Liễu Hạ giơ hai ngón tay: “Mới được hai đề thôi.”

Chỉ hai đề nhưng hắn đã phải vắt kiệt óc.

…

Lúc này bên ngoài cửa sổ đã tối đen như mực. Tuy đã vào tiết Lập Xuân, nhưng mùa đông năm nay lạnh lạ thường, ngồi lâu vẫn khiến cả người cứng đờ, huống chi cửa nẻo trong học đường không kín, gió lùa qua khe thổi vào làm đôi chân lạnh buốt.

“Đã là giờ Hợi rồi, các vị nên về thôi.” — Trai phu xách đèn đi đến, nói: “Dụng công thì phải dụng công ban ngày, học đêm chẳng được ích gì.”

Liễu Hạ chắp tay với trai phu: “Bài vở tiên sinh giao cho ta ban ngày còn chưa hoàn thành, e đêm nay phải ở lại học đường này.”

Nghe hắn nói vậy, trai phu cũng không ép nữa. Liễu Hạ đoán rằng trong Đinh thị tộc học chắc từng có học sinh thức trắng đêm khổ học, bởi vì ký túc xá không cho phép đọc sách, còn học đường lại có thể thắp đèn dầu đến giờ Hợi; không ít người đều chọn đọc sách đến giờ ấy rồi mới về ngủ.

Chỉ là với Liễu Hạ, nay lại có hạn nộp bài gấp kề, hơn nữa hắn đã có gắng đến tận lúc này, phá được hai đề, thì tám đề còn lại nếu không làm xong hắn cũng chẳng yên tâm ngủ nổi.

Liễu Hạ khuyên Thang Vận Phượng cùng Thi Duẫn về trước. Hai người họ vốn không có bài phá đề phải làm, chẳng cần thiết phải thức cùng hắn.

Kỳ thực Liễu Hạ cũng đã thấy buồn ngủ, hắn vốn luôn coi trọng chất lượng học tập, không thích thức đêm. Nhưng hôm nay đã khó nhọc phá xong hai đề, chi bằng thuận thế tiến lên, phá nốt những đề còn lại mới là quan trọng nhất.

Vì vậy, Liễu Hạ vừa lật tập đề vừa xem đề , hễ buồn ngủ thì vốc chút nước lạnh rửa mặt cho tỉnh táo, hoặc đứng dậy vung vẩy tay chân. Mỗi lần phá xong một đề, hắn lại đọc đi đọc lại mấy lần để xem có trôi chảy, hợp lý không. Dù có mệt đến đâu, Liễu Hạ cũng gắng sức làm cho xong từng đề một, cứ thế từng bước phá xuống.

Lạ thay, tinh thần của hắn lại càng lúc càng hưng phấn.

Liễu Hạ cảm thấy mình như trở về trạng thái trước kỳ thi đại học, lúc giải đề toán càng giải càng hăng, đến đề cuối cùng dù biết đó là đề khó nhất hắn cũng nhất định phải làm cho ra.

Cuối cùng, Liễu Hạ thở dài một hơi, mười đề, trọn một đêm trời, hắn rốt cuộc đã phá xong.

Hắn gấp sách lại, đang định về ký túc xá ngủ một giấc, ngẩng đầu lên thì thấy bầu trời vốn đen kịt như mực đã lộ ra một tia sáng trắng, rồi càng lúc càng sáng dần, chỉ một lát nữa e là các học sinh khác cũng sẽ lần lượt thức dậy.

Liễu Hạ vươn vai giãn gân cốt nhưng cơn buồn ngủ lại lập tức ập đến từng cơn từng cơn.

Hắn cố gắng chống đỡ đi đến nhà ăn ăn sáng. Đêm qua vừa đói bụng, vừa tiêu hao nhiều sức lực, thế nên hôm nay hắn ăn nhiều hơn thường ngày, còn thêm một cái bánh bao nữa.

Suốt tiết học buổi sáng, Liễu Hạ gần như gục trên bàn mà ngủ. Tiếng đọc sách vang vang bên tai lại trở thành khúc ru ngủ tuyệt vời. Các đồng học đọc sách ngân nga lên bổng xuống trầm, nhịp điệu dồn dập, vốn dĩ Liễu Hạ còn muốn gắng gượng nhưng sau khi ngáp dài một cái, gương mặt đã dán hẳn xuống bàn.

Lúc Đinh Hiển bước vào, hắn cũng không hề hay biết.

“Liễu Hạ!”

Tỉnh dậy, hắn mới phát hiện không biết từ bao giờ tiếng đọc sách đã im bặt, còn Đinh Hiển thì đang đứng ngay trước bàn hắn, chìa tay ra.

Liễu Hạ ngoan ngoãn dâng lên tập mười đề phá mà mình vừa hoàn thành.

“Chẳng lẽ Liễu Hạ đã phá đề suốt cả đêm?” — trong học đường có học sinh quay sang hỏi nhóm Điền Chí Thành.

“Đêm qua hắn không về.” Điền Chí Thành hỏi Thang Vận Phượng: “Các ngươi giờ Hợi đã về rồi, phải không? Liễu Hạ lúc ấy vẫn chưa trở lại chứ?”

Thang Vận Phượng gật đầu, còn Thi Duẫn thì vẫn giữ nguyên vẻ mặt lạnh lùng.

“Phá đề mà cũng phải thức trắng cả đêm, sau này hắn vào trường thi thì làm sao xoay xở nổi?”

“Chỉ là mười đề thầy ra thôi, phá cũng đâu có khó, sao hắn phải khổ sở đến vậy?”

“Nhâm huynh không biết đấy thôi, Liễu Hạ vốn xuất thân từ xã học, nghe nói hắn giỏi nhất là Mặc nghĩa và Thiếp kinh, còn về chế nghệ thì trong đám học trò này hắn là kẻ yếu nhất.”

Liễu Hạ mặc kệ những lời bàn tán, coi như gió thoảng bên tai.

Xét về điều kiện, hắn vốn kém hơn nhiều đồng môn khác; nền tảng cũng không dày bằng người ta. Thêm vào đó, thân phận học sinh xã học khiến hắn dù sống rất khiêm nhường, cũng khó tránh bị người khác đem ra bàn luận.

…

Lúc này, Đinh Hiển đang cầm tập bài của Liễu Hạ để xem xét.

Nét chữ của hắn ngày càng tiến bộ, so với lúc mới nhập học đã vững vàng hơn nhiều. Nếu như thường ngày, Đinh Hiển hẳn sẽ khen mấy câu nhưng lúc này toàn bộ sự chú ý đều dồn vào cách phá đề .

Đến câu trong Luận Ngữ: “Tư dân dã, Tam đại chi sở dĩ trực đạo nhi hành dã”, Liễu Hạ viết: “Thánh nhân ngôn, dân tâm chi công vô cổ kim chi dị…”

Thánh nhân có, dân có, Tam đại có, công đạo cũng có.

Câu phá trọn vẹn, nhờ vậy phần dư thừa và khởi giảng về sau đều có chỗ để phát huy.

Đinh Hiển đã chứng kiến cảnh Liễu Hạ khổ sở thế nào khi mới tập phá đề , vậy mà chỉ sau một đêm, hắn từ kẻ hoàn toàn không biết, lại có thể phá thành câu ngắn gọn tinh luyện. Làm sao hắn đạt được bước tiến nhanh đến vậy?

Chẳng lẽ, đứa trẻ này quả là thần đồng?

Đinh Hiển tiếp tục xem những đề còn lại, cảm xúc cũng không còn dâng trào như lúc đầu. Ông thấy câu phá đầu tiên là hay nhất, song những câu sau cũng không hề tệ, ít nhất đã vượt hơn phân nửa học trò trong lớp. Một số đề cho thấy, tuy Liễu Hạ chưa thật sự đạt đến chuẩn mực cả hình lẫn thần nhưng cái đạo “không thêm không bớt” thì hắn làm rất tốt. Câu phá đọc lên mạnh mẽ, khí phách như dồn cả trong lồng ngực trút vào giấy mực.

Thế nhưng, khi vào tiết chế nghệ hôm ấy, lúc mọi học trò đều nộp đủ mười đề phá, thì chỉ riêng Liễu Hạ vẫn là kẻ chậm nhất, mười đề mà chỉ phá được có ba.

Mọi người đều nghĩ Đinh Hiển sẽ xử phạt Liễu Hạ, nào ngờ Đinh Hiển lại gia hạn thêm cho hắn một ngày.

Ngày thứ ba, Liễu Hạ phá được năm đề.

Ngày tiếp theo, đã lên đến sáu đề.

Đinh Hiển: “…”

Các học sinh: “…”

Tất cả ngồi chờ xem Liễu Hạ bị đánh.

≧◔◡◔≦

------------------------------

Lời nhắn từ Toidoc:

Có những người như những cuốn tiểu thuyết kinh điển, càng đọc càng thấy hay, càng ở gần càng thấy trân trọng. Đừng vội vã, trang hay nhất thường nằm ở phía sau.

Toidoca.com lưu truyện bạn đang đọc tại